امام صادق علیه السلام
ـ في قولِهِ تَعالى : «كانُوا لا يَتَناهَونَ عَنْ مُنكَرٍ فَعَلُوهُ... » ـ: أما إنَّهُم لَم يَكونوا يَدخُلونَ مَداخِلَهُم، و لا يَجلِسونَ مَجالِسَهُم، و لكِنْ كانوا إذا لَقُوهُم ضَحِكوا في وُجوهِهِم و أنِسوا بِهِم.
ـ درباره آيه «و از كار زشتى كه آن را مرتكب مى‌شدند يكديگر را باز نمى‌داشتند... » ـ فرمود: آنها اعمال گنهكاران را انجام نمى‌دادند و در مجالس و محافل آنها نمى‌نشستند، اما وقتى با آنها روبه رو مى‌شدند به صورتشان مى‌خنديدند و با ايشان گرم مى‌گرفتند.
تفسير العيّاشيّ : ج۱ ص۳۳۵ ح۱۶۱
عقل‌محوری
فلا يَسْتَخِفُّ لَهُ عَقْلَهُ وَلَا رَأْيَهُ
ترجمه و شرح
«در راه برآوردن خواهش نفسش، عقل و رأیش را، که مبتنی بر ادراکات متین عقلایی است، خوار و خفیف نمی‌ساخت».
امام علیه السلام پیروی از غرایض شهوانی را با دستورهای عقلی در تنافی و در تعارض می‌داند و پرداختن به تمایلات این غرایض را تنها در صورتی جایز می‌شمارد که با دستورهای عقل و آموزههای دینی مطابقت داشته باشد. توضیح آنکه تمام غرایز و قوایی که خداوند در وجود انسان قرار داده است برای او ضروری و سودمند است. هیچ خصلتی از ویژگیهای انسانی بی‌فایده و زیانبار نیست. محبت جان و مال و تمایل به شهوت و حتی صفاتی چون غضب و کینه و عداوت، که در اخلاق از آن صفات به «صفات رذیله» نام برده می‌شود نیز وجودش برای انسان لازم و در جای خود سودمند است. چیزی که مهم است فراگیری توانمندیِ به‌کارگیری درست این ویژگی‌هاست تا به جای انحراف و گمراهی به خاطر استفادة نابجا از این ویژگی‌ها، در مسیر کمال و سعادت از آنها بهره‌برداری شود. کلید دستیابی به این توانمندی، پیروی از آموزههای دینی و عقلانیت در امور است تا جایی که در حدیث از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله عقل، سودمندترین دارایی دانسته شده است.۱
1.. المحاسن: ص۱۷: پیامبر صلی الله علیه و آله: لا مال أعود من العقل.
