بیاساس، عدهای از مردم سادهلوح را به دوری از علویان وامیداشت.۱
رجوع به سیره اهل بیت علیهم السلام و تأملی در نحوه تعامل ایشان با مردم، هر گونه منفعتجویی و برتریطلبی را از ساحت ایشان میزداید و بیانگر آن خواهد بود که دغدغه هدایت مردم، تا بدانجا در زندگانی امامان علیهم السلام مشهود است که ایشان در این راه از بذل مال و جان خود و نزدیکان خود دریغ نورزیدند. از سوی دیگر، برای مقابله با نظام بردهداری _ که پیش از اسلام وجود داشت _ و به دلیل ملاحظات اجتماعی و اقتصادی لغو یکباره آن ممکن نبود، طرحی تدریجی توسط پیامبر صلی الله علیه وآله و ائمه علیهم السلام اجرایی شد که در آن، ابتدا مردم را به کار و تلاش فراخواندند، سپس شغل بردهفروشی را شغلی ننگین معرفی نمودند.۲ سپس کفاره بسیاری از گناهان را آزادی بردگان قرار دادند و با تأکید بر عبادت بودن آزادی بردگان، موجبات آزادی تدریجی بردگان فراهم گردید.۳ رفتار امامان علیهم السلام با بردگان به گونهای با احترام و محبت بود که بردگان حتی پس از آزادی نیز نزد ایشان میماندند و نمیخواستند از ائمه علیهم السلام جدا شوند.
2-2-2. هدف ایجابی حضرت از صدور حدیث
پس از نفی برداشتهای منفی، نگرش صحیح آن است که مفهوم «عبید» در حدیث رضوی علیه السلام را «مطیع بودن» دانسته و محتوای آن را با توجه بر تأکیدی که حضرت بر دنبالهروی (موال) دارد و با توجه به دو قید «فی الطاعه» و «فی الدین» تبیین نمود. به نظر نگارنده باید به مقدماتی توجه داشت:
1. بنیان هستی بر نظام هدایت قرار دارد۴ و خداوند هم از طریق هدایت تکوینی و هم از طریق هدایت تشریعی، نظام هدایت خویش را برای انسان سامان داده است. بر اساس آموزههای قرآنی و روایی، هدایت تکوینی دارای انواع عام و خاص۵ است که در بُعد هدایت تکوینی خاص، بهره انسان بیش از دیگر موجودات است که این امر اهمیت ویژه انسان را در نظام آفرینش آشكار میسازد. پیامبران علیهم السلام به اذن الهی هم در بُعد تکوینی و هم در بُعد تشریعی ولایت دارند۶ که پس از ایشان، امامان علیهم السلام به عنوان جانشینان ایشان از
1.. حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ص۴۴۶ - ۴۴۸.
2.. نمونه ر.ک: الکافی، ج۵، ص۱۱۴.
3.. اسلام و آزادی بردگان، ص۱۷.
4.. سوره طه، آیه ۵۰.
5.. سوره نحل، آیه ۶۸.
6.. امام شناسی، ج۵، ص۱۱۴.