معرفی دانش نامه « قرآن و حديث »

پایگاه حدیث نت: مجموعه كتاب «موسوعة معارف الكتاب و السنة» كه همراه با ترجمه فارسی با نام دانش نامه قران و حديث، در صدد عرضه گوهر فروزان قرآن و سنّت پيامب(ص) و همچنين روايات ائمّه اطهار: به صورت مدوّن و مرتّب است.

به گزارش پایگاه حدیث نت، مجموعه كتاب «موسوعة معارف الكتاب و السنة» كه همراه با ترجمه فارسی با نام دانش نامه قران و حديث، در صدد عرضه گوهر فروزان قران و سنت پيامبر(ص)، و همچنين روايات ائمه اطهار عليهم السلام، به صورت مدون و مرتب است.
دانش‏نامه قرآن و حديث، تاليف محمّد محمّدى ری شهرى ، با همكارى جمعى از پژوهشگران، ترجمه حميدرضا شيخى است كه چاپ اول آن مهرماه ۱۳۹۰ توسط انتشارات دارالحديث، در قطع وزيری به دو زبان عربی ـ فارسی منتشر شده است. همچنين اين كتاب به زبان عربی با نام «موسوعة معارف الكتاب والسنة» در ۱۰ جلد منتشر شده است.
قرآن و سنّت پيامبر گرامى اسلام ، دو گوهر جاودان و گنج بى‏پايان هستند كه دستيابى به آنها و گردآورى و فهم آنها در كنار هم ، از دل‏ مشغولى‏ هاى دانشمندان اسلامى در طول قرون و اعصار بوده است . اين معارف انسان‏ ساز ـ كه برترين و بهترين برنامه براى سعادت، كاميابى و اداره جوامع بشرى هستند، همواره مورد تأكيد و تكريم قرآن و پيامبر(ص) بوده ‏اند و رجوع به آنها موجب رفع ظلمات جهل و رسيدن به نور و رستگارى است.
موسوعه معارف الكتاب والسنة ـ كه همراه با ترجمه فارسى با نام دانش‏نامه قرآن و حديث منتشر شده است ـ در صدد عرضه گوهر فروزان قرآن و سنّت پيامب(ص) و همچنين روايات ائمّه اطهار: به صورت مدوّن و مرتّب است . در مقدّمه مفصّل اين مجموعه ، به مباحثى همچون : معناى سنّت و شمول آن بر احاديث اهل بيت: و جايگاه سنّت در عرصه شناخت معارف دينى پرداخته شده است . همچنين ضمن بررسى جايگاه والاى سنّت ، ديدگاه‏هاى مختلف و دلايل آنها مورد بررسى قرار گرفته و نظر منتخب (عدم انفكاك بين قرآن و سنّت) تبيين گرديده است .
در ادامه ، مقدّمات شناخت حديث (همچون : علم رجال ، علم درايه ، آگاهى از نقد متن حديث و مسائل مربوط به تعارض آن با قرآن و عقل) بررسى شده و افزون بر گزارش مختصرى از پيشينه گردآورى احاديث ، از آثار و جوامع حديثى اوّليه قبل از كتب اربعه ، و جوامع حديثىِ متأخّر در ميان شيعيان و اهل سنّت ، فهرستى ارايه گشته است.
بايد توجّه داشت كه اين جوامع، هر كدام با ديدگاه خاصّ نويسنده‏ اش و بر پايه نيازهاى زمان او تدوين يافته‏ اند و گذشت زمان و نيازهاى روز ، مجموعه‏ هاى ديگرى با اين ويژگى‏ ها را مىی طلبد: عرضه حديث در كنار آيات قرآن كريم؛ فراگيرى همه مواردِ : عموم و خصوص ، مطلق و مقیّد و ... ؛ طبقه‏ بندى خاص، به طورى كه روايات مربوط به هم ، در يك بخش قرار گيرند؛ اختصار به وسيله حذف روايات مشابه؛ نقد و رفع تعارضات احتمالى؛ دستيابى آسان به ابواب مورد نظر؛ ارايه تحليل‏هاى مورد نياز.
بخش پايانى مقدّمه، پس از اشاره به مراحل تحقيق و استخراج احاديث موجود در اين دانش‏نامه، به تبيين روش تدوين و تنظيم اين احاديث پرداخته است.
اين مجموعه، بر اساس شيوه الفبایى ـ موضوعى، به گزارش احاديث مرتبط با موضوعات پرداخته است .
اين دانش‏نامه ، با استناد به آيات و روايات معصومان: به توضيح و تبيين موضوعات ، مفاهيم و مدخل‏ هاى دينى مى‏ پردازد كه از جهت موضوعى ، از دامنه گسترده‏ اى برخوردار است و مفاهيم دينى ، اعتقادى ، اخلاقى ، سياسى ، اقتصادى و فرهنگى را پوشش مى‏ دهد. ذيل هر موضوع (مدخل) ، شناسه‏ ها و زيرشاخه‏ هاى متعدّدى قرار گرفته كه به صورت منطقى ، طبقه‏ بندى شده‏ اند و آيات و روايات مربوط به آنها گزارش شده ‏اند .
شيوه اين مجموعه در نقل استنادها اين گونه است كه ابتدا آيات مرتبط با موضوع بيان مى‏شوند و سپس احاديث معصومان: بر اساس ترتيب تاريخى حيات معصومان از پيامبر(ص) تا امام مهدى(عج) مى‏آيند . در مواردى كه احاديث ، جنبه تفسيرى و توضيحى براى آيات دارند ، بر ديگر موارد مقدّم شده ، بعد از آيات قرار مى‏گيرند . در مواردى كه حديثى به چند تن از معصومان: مستند باشد ، حديث مستند به پيامبر۹ در متن ، و ديگر مستندات آن ، در پاورقى گزارش مى‏شود .
ملاك و معيار انتخاب روايت تقدم گزارش‏ها ، تأكيد بر محتوا و مضمون روايت است . هم‏خوانى متن روايات با اصول مسلم ، بلاغت و شمولیّت از جمله معيارهاى انتخاب و ترجيح است. در پاورقى هم مآخذ، بر اساس ميزان اعتبار و سنديت ، رده‏ بندى شده‏ اند .
در ابتداى هر مدخل ، به توضيح معانى لغوى و اصطلاحى آن مدخل ، با استناد به واژه‏ نامه‏ ها و متون معتبر لغت‏ شناسى پرداخته شده و سپس به اختصار ، سرفصل‏ هاى اصلى مدخل، تشريح و جوانب موضوع، تبيين گشته است.
مدخل‏ هاى مطرح شده در شانزده جلد چاپ شده دانش‏نامه قرآن و حديث (به ترتيب ريشه عربى مدخل‏ها) ، عبارت اند از :
جلد نخست : ايثار ؛ استئثار (ويژه‏خوارى ـ انحصارطلبى) ؛ اجاره (پيمانكارى) ؛ اَجل ؛ آخرة .
جلد دوم : إخاء (برادرى) ؛ ادب ؛ اذان ؛ ايذاء (آزاررسانى) .
جلد سوم : تاريخ ؛ أرض (زمين) ؛ اُسرة (خانواده) .
جلد چهارم : اُسوة (الگو) ؛ مواساة ؛ أكل (غذا خوردن) .
جلد پنجم : اُلفة (همدلى) ؛ اللّه‏ (خدا) .
جلد ششم : أمل (آرزو) ؛ امامة .
جلد هفتم : اُمّة ؛ امانة ؛ امنیّة .
جلد هشتم : ايمان ؛ اُنس .
جلد نهم : انسان ؛ اهل البيت: .
جلد دهم : تأنّى (درنگ ورزيدن) ؛ آفة (آسيب) .
جلد يازدهم : بحر (دريا) ؛ بخـل (تنگ نظرى) ؛ بدعة .
جلد دوازدهم : ابدال، اوتاد، اقطاب ؛ بَداء؛ برّ (نيكى) ؛ بركة .
جلد سيزدهم : برهان ؛ بَسمَله ؛ بشاشة و بِشْر (گشاده‏رویى و خوش‏رویى) ؛ بصيرة ؛ بُغض (كينه و نفرت) .
جلد چهاردهم : بكاء (اشك ريختن) ؛ بَلَد (سرزمين) ؛ بلوغ ؛ بلاغة (رسایى و شيوایى گفتار) .
جلد پانزدهم : تبليغ ؛ بلاء (آزمايش الهى) .
جلد شانزدهم : بهتان ؛ مباهله (نفرين كردن به يكديگر) ؛ بيعة .
گفتنى است كه از اين دانش‏نامه، تاكنون (در اين ۱۶ جلد)، تنها مدخل‏هاى دو حرف «همزه» و «باء» منتشر شده و پيش‏بينى مى‏شود كه حجم موسوعه معارف الكتاب والسنة نزديك به شصت جلد و دانشنامه قرآن و حديث ، بر يكصد جلد عربى ـ فارسى، بالغ گردد.

يادآوری می شود، «دانش نامه قران و حديث» روز پنج شنبه ۱۴ مهرماه ۱۳۹۰ در مراسمی با حضور رئيس مجلس شورای اسلامی، و جمعی از فرهيختگان حوزه و دانشگاه در تالار علامه مجلسی مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحديث(قم) رونمايی شد.