احاديث اثناعشر در منابع سه قرن نخست شيعه - صفحه 96

کليني در کتاب الکافي از او 544 روايت دارد که در طريق 305 روايت، «عدة من اصحابنا، عن احمد بن محمد بن خالد» قرار گرفته است . احمد بن محمد بن خالد در طريق نقل تمام کتاب‌‌‌هاي پدرش قرار دارد. حال با توجه به: 1) قرينه چهارم؛ 2) نقل تمام کتاب‌‌‌هاي راوي توسط مروي عنه نتيجه مي‏گيريم که هرگاه کليني روايتي را از محمد بن خالد با طريق «عدة من اصحابنا، عن احمد بن محمد بن خالد» نقل کند، آن روايت را از کتاب محمد بن خالد نقل اخذ کرده است.
بنا بر اين، مي‏توان گفت کليني روايت پنجم احاديث اثناعشر کتاب الکافي ۱ را ـ که سند آن به محمد بن خالد از طريق «عدة من اصحابنا، عن احمد بن محمد بن خالد» مي‏رسد ـ از کتاب محمد بن خالد آورده است.

7. اصل عصفري (م 250 يا 271 ق)

نام صاحب کتاب، عبّاد بن يعقوب رواجني و از محدثين قرن سوم هجري است. ۲ در مذهب او دو نظر وجود دارد: گروهي او را عامي مي‏دانند ۳ و گروه ديگر او را از شيعيان بر شمرده‏اند. ۴ روايات کتابش به وضوح دلالت بر شيعه بودن او مي‏کند. ۵ نجاشي و شيخ طوسي در الرجال والفهرست صاحب کتاب بودن او را تأييد کرده‏اند ۶ .
صاحب الذريعة در باره اصل عصفري گويد:
اصل عباد عصفري ابو سيعد کوفي از اصول موجود است و اين کتاب، کتاب مختصري است که به خط وزير منصور بن حسن آبي در سال 394 استنساخ شده است ۷ .
علامه عسکري در باره اين کتاب مي‏گويد:
من نسخه خطّي أصل عصفري را، با همان مشخصات و اوصافي که در الذريعة آمده، در کتابخانه ملي، در ضمن مجموعه‏اي به نام الاصول الاربعمائة پيدا کردم ۸ .
چهار روايت از نوزده روايت کتاب در باره دوازده جانشين پيامبر است. ۹ اين کتاب به همراه پانزده اصل ديگر، در کتابي به نام الاصول الستة عشر به چاپ رسيده است.

1.. سند روايت اين گونه است: عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد بن خالد، عن أبيه، عن عبد اللّه‏ بن القاسم، عن حيان السراج، عن داود بن سليمان الکسائي، عن أبي الطفيل [عن الامام علي عليه السلام ]: «... إِنَّ لِمُحَمَّدٍ اثْنَي عَشَرَ إِمَامَ عَدْلٍ ...» ( الکافي، ج ۱، ص ۵۳۰، ح۵).

2.. در سال ۲۵۰ هجري (ر.ک: اعيان الشيعة، ج ۷، ص ۴۱۰؛ تهذيب التهذيب، ج ۵، ص ۹۶) يا ۲۷۱ (ر.ک: اعيان الشيعة، ج ۷، ص ۴۱۰) وفات يافته است.

3.. ر.ک: الفهرست للطوسي، ص ۳۴۳.

4.. ر.ک: اعيان الشيعة، ج ۷، ص ۴۱۰؛ تقريب التهذيب، ج ۱، ص ۴۶۹ .

5.. کتاب او مشتمل بر نوزده روايت است که تمام آنها در فضايل اهل بيت است.

6.. ر.ک: رجال النجاشي، ص ۲۰۳؛ الفهرست للطوسي، ص ۳۴۳.

7.. الذريعة، ج ۲، ص ۱۶۳ .

8.. ر.ک: معالم المدرستين، ج ۳، ص ۲۶۱.

9.. ر.ک: الأصول الستة عشر، ص ۱۵ و ص ۱۶.

صفحه از 106