نيز خصوص مورد نزول را معتبر ميداند؛ چنان که نخست، گفتار فاضل قوشچي را در شرح التجريد ميآورد که از اجماع مفسران در باره نزول اين آيه در شأن حضرت مرتضي عليه السلام ، آن گاه که انگشتر خويش را در هنگام رکوع صدقه داد، خبر ميدهد و در ادامه افزوده است که احتمال عدم تخصيص آيه به آن حضرت نيز وجود دارد و ممکن است مراد از رکوع، خشوع و غير آن باشد.۱ محقق اردبيلي به نظر فاضل قوشچي در باره عموميت حکم اعتراض کرده و ملاکهايي را براي انصراف آيه از عموم ظاهري ارائه ميدهد که بعد از وجود ادات حصر در آيه و انحصار اوصاف در امير مؤمنان عليه السلام و اتفاق مفسران بر اين که آيه در شأن ايشان است - که همه بر اختصاص حکم به آن حضرت دلالت دارد - معنا ندارد که(وَ هُمْ راکِعُونَ) را عطف گرفته يا آن را به معناي خاضعون بدانيم.۲ اما مقدس اردبيلي به ديدگاه ديگري که در اخبار شيعه بيان شده است و طبق آن حکم آيه به ساير ائمه عليه السلام نيز تسري مييابد، اشاره صريحي ندارد. شايد بتوان اشاره و پاسخ محقق را در جاي ديگري از کلام وي يافت؛ او براي اشاره به تعميم لفظ «آل» در ذکر صلوات، به چهارده معصوم عليه السلام و عدم اختصاص آن به خمسه طيبه عليهم السلام ميگويد که ظاهراً لفظ آل به صورت حقيقي، و نه به گونه تغليبي، بر همه ائمه عليهم السلام و حضرت فاطمه عليها السلام دلالت دارد و روايات سبب نزول آيه تطهير۳ که فقط به خمسه طيبه عليهم السلام اشاره کردهاند، از آن روست که ايشان در آن زمان موجود بوده اند، لذا حصر آيه اضافي است.۴ در نتيجه، اگر محقق معتقد به حصر اين آيه بر امير مؤمنان عليه السلام باشد، اين حصر از نوع اضافي و از آن روست که تنها معصومي که در هنگامه نزول آيه در حال نماز به اعطاي زکات پرداخت، ايشان بود و گر نه حکم آيه، ديگر ائمه عليه السلام را نيز در بر ميگيرد.
3. محقق، نزول سوره انسان را در شأن حضرت امير، صديقه کبرا و حسنين عليهما السلام ميداند. او بعد از اشاره به ماجراي نزول ميگويد:
پس سوره هل أتي همراه با مدحي عظيم فرود آمد که جز ايشان و جز به واسطه ايشان، بدان دست نميتوان يافت.
با اين حال، از طبرسي نقل ميکند که اين مخصوص به ايشان نيست، بلکه هر مؤمني که چنين عمل کند، ميتواند به اين درجه از مدح دست يابد.۵
1.. مجمع الفائدة، ج ۳، ص۲۱۷.
2.. زبدة البيان، ص۱۰۸.
3.. سوره احزاب، آيه۳۳.
4.. مجمع الفائدة، ج۲، ص۲۷۷.
5.. همان، ج۹، ص۲۰۱.