از نظر مرحوم آية الله اصفهانى (ره)، علماى اخبارى و اصولى هر دو، مسير حق و صراط مستقيم را مىپيمايند و نمىتوان چهرههاى شاخص اين دو گروه را به نادانى و بىاطلاعى و بطلان متهم ساخت. هر دو گروه برحقّاند و فهم درستى از دين دارند، ولى البته فهم اصوليان، كاملتر و درك آنها از دين بهتر است. يكى از دلايل برترى آنان، اين است كه بيشتر در روايات معصومان تدبّر مىكنند، قصد فهم كامل روايات را دارند و به آمادهسازى قواعد و قوانينى مىانديشند كه آنان و ديگران را براى فهم عميقتر و دقيقترى از دين مدد رساند.
اين قواعد، همان «قواعد علم اصول» و «قواعد علم فقه» هستند كه تمامى دانشمندان دو علم اصول و فقه به دانستن اين قواعد نياز دارند، كه در جاى خود به پارهاى از آنها اشاره شده است. (فصلنامه سفينه، سال اول، شماره 2، بهار 1383). دانستن اين قواعد، مقدمه اساسى اجتهاد است و كسى بدون اين قواعد، مجتهد و فقيه نخواهد شد. اين اجتهاد، يعنى: بهرهگيرى از فكر و انديشه در احكام شرعى براى شناخت آنها، تا آنكه به قدرت استنباط قواعد دست يابد و بتواند فروع فقهى را از آنها به دست آورد و تفريع كند.
البته اين تعريف، مورد تأييد مرحوم آية الله اصفهانى (ره) نيست و ايشان اين تعريف را طبق مصطلح قوم بيان داشتهاند. تعريف اجتهاد از نظر ايشان در بندهاى بعدى گفته خواهد شد. از نظر ايشان، دستيابى به اين گونه اجتهاد، امرى محال و لااقل بسيار سخت و دشوار خواهد بود.
9 ـ چگونه مىتوان به اين قدرت استنباط دست يافت؟ مرحوم آية الله اصفهانى (ره) همان بحث معروف اصوليان را مطرح مىسازد كه اين قدرت استنباط و ملكه، بايد امرى بالفعل باشد يا بالقوه؟ به دنبال آن بحث اجتهاد مطلق و اجتهاد متجزى مطرح مىشود، كه در جاى خود بدان اشارتى رفت. (سفينه، شماره 2). درواقع ايشان مىخواهد اين دو مسأله يعنى «بالقوه و بالفعل بودن اجتهاد» و «اجتهاد مطلق و تجزّى در آن» را جزو اشكالات تعريف معروف اصوليان قلمداد كند. به عقيده ايشان، اولاً: اجماع و اتفاق آراء تمامى اصوليان درباره قبول اين دو قول وجود ندارد. ثانيا: هريك از اين دو قول نيز داراى اشكالات و ايراداتى است كه التزام به هريك، موجب محال بودن و يا سختى فوقالعاده