واكاوى سيره عملى علماى فريقين در اين باره، نكات و تفاوتهايى به چشم مىخورد كه به دو مورد از آنها اشاره مىشود:
1ـ2) نحوه برخى تعظيمها و تعريفها، درباره «صحيح بخارى»، به گونهاى است كه به نظر مىرسد از اصول و معيارهاى علمى و محققّانه تجاوز كرده، به جانب افراط و غلوّ گراييده؛ بلكه گاه به افسانهپردازيها و خرافهسازيهاى عاميانه گرايش يافته، اين كتاب را به يك «تابو» ۱ شبيه ساخته است.
در حالى كه درباره «كافى و كلينى» ـ بر اساس انصاف علمى ـ بايد گفت چنين اتّفاقى نيفتاده؛ زيرا برخوردها و اظهارنظرهاى شخص كلينى و دانشمندان شيعه در اين باره، همواره از اعتدال و عقلانيّت بيشترى برخوردار بوده است. اين بزرگان، مقام علمى، حسن تدبير و هنر تنظيم و وثاقت بىبديل كلينى را بهحق، ستودهاند و ضمن ستايش اصولى از كتاب، از آن بهرههاى علمى فراوان بردهاند؛ امّا با اين همه، التزام عملى بر اصول بنيادين عقل و دين و آزادمنشى در بررسى و نقد آثار و انديشهها در ميان شيعه، موجب گرديده كه نقد و بررسى اين كتاب و صحّت احاديث آن نه تنها فراموش نشده، بلكه گاه به سمت افراط نيز گراييده است.
1ـ3) ذيلاً به نمونههايى از اقوال دانشمندان اهل تسنّن درباره «بخارى» و «صحيح» او اشاره مىشود و قضاوت درباره آنها بر عهده خواننده قرار مىگيرد:
1ـ3ـ1) از شخص محمّدبن اسماعيل بخارى نقل شده است كه گفت: انگيزه من در نوشتن صحيح، آن بود كه در عالم رؤيا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدم؛ گويى در خدمت ايشان ايستاده و به دستم بادبزنى بود كه او را باد مىزدم و حشرات را از او دفع مىكردم. از يكى از معبّرين خواب پرسيدم، گفت: «تو دروغ را از او رد مىكنى»! من هم در پى آن به جمع روايتهاى صحيح از او روى آوردم. (3: ج 1، ص 16)
1.«تابو» يا «تاپو» كه ظاهرا از زبان پولى نزى يا از زبان تركى گرفته شده، به معنى شيئى مقدّس و ممنوع است؛ شيىء مقدس كه همگان ـ بى چون و چرا ـ ملزم به احترام آن هستند و هر گونه سهلانگارى در اين باره، مىتواند موجب نفرت و تحقير همگان باشد. (نك: ۱۹: ج ۴، ص ۵۳۳۴)