عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه رهبری رویکرد نظاممند تمدنی به قرآن دارند و رویکرد روانشناختی تربیتی نیز از دیگر ویژگیهای تفسیری ایشان است، گفت: همچنین تفسیر ایشان، اجتهادی است یعنی از مسائل سست و اظهارات بیپایه خالی است؛ زنده اما اجتهادی است.
آیتالله علیرضا اعرافی مدیر حوزههای علمیه کشور، ۲۹ دیماه در مراسم اختتامیه سی و یکمین جشنواره بینالمللی قرآنی حدیثی جامعه المصطفی(ص) و آیین بزرگداشت و تبیین شخصیت قرآنی رهبر معظم انقلاب اسلامی که در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) در قم برگزار شد با بیان اینکه در زمینه قرآن کریم متأسفانه در طول تاریخ اسلام شاهد افراط و تفریط بودهایم، گفت: همانطور که کنار نهادن قرآن از حیات فردی و به خصوص اجتماعی امت اسلام مصیبتی بزرگ اس، در مقام نظر نیز با دیدگاههای ناصواب در مورد این کتاب الهی مواجه بوده و هستیم،.
وی افزود: از یکسو نظریهای فریاد قرآنبسندگی را در برابر عترت مطرح کرد و قرآن را بدون شارح و مفسر قرآن دید و این نظریه نادرست نابسامانیهای نظری و میدانی بسیاری را ایجاد کرد؛ لذا قطعا حسبنا کتاب الله یک انحراف بزرگ و نظر ناصواب بود.
مدیر حوزههای علمیه اضافه کرد: در نقطه مقابل نیز برخی نظریه کنارنهادن قرآن را مطرح کردند و حدیث را تنها منبع برای نظامات اسلامی برشمردند که نمونه بارز آن اخباریون بودند؛ این دو راهی است که در مقام نظریه و نیز در مقام عمل ما را دچار حیرت و ضلالت و گمراهی میکند.
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: ما معتقدیم نه قرآن تنها منبعی است که ما را از شارحان و مفسران قرآن بینیاز میکند و نه حدیث تنها منبعی است که نیاز ما به قرآن را برطرف کند؛ لذا همان ثقلین، منطقی است که از درون قرآن میجوشد و از سنت تبیین شده است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه رفتن به سمت تک منبعی شدن اجتهاد، مسئله نادرست و ناصواب است، ادامه داد: این دوگانه مقابل هم نیست که یکی به سمت قرآن برود و چشم بر حدیث ببندد و دیگری چشم را بر حدیث ببنند و شعار قرآنبسندگی بدهد.
اعرافی بیان کرد: قرآن و حدیث دو گانهای است که زیر چتری واحد جمع میشوند کما اینکه در بحث سنت نیز گرفتار نظریات ناصواب شدیم؛ برخی سنت را منحصر به سنت رسولالله کردند و سیره ائمه(ع) را نادیده گرفتند که حتما نادرست است؛ ما با منطق معتقدیم سنت رسول خدا(ص) دارای امتدادی است که جز در نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه و روایات اهل بیت(ع) دیده نمیشود.
امتداد سنت نبی اعظم در سنت ائمه(ع)
عضو فقهای شورای نگهبان اضافه کرد: این مبنای اجتهاد فقهی، عقلی و کلامی ماست؛ دو منبع قرآن و سنت، اصالت هر دو و تفسیر سنت در امتداد شعاع قرآن. سنت دایره وسیعی دارد که در سنت ائمه هدی(علیهم السلام) امتداد دارد، زیرا به وحی متصل هستند و هر کسی خود را از این سنن محروم کند از اجتهاد فقهی و اخلاقی محروم کرده است.
آیتالله اعرافی بیان کرد: آنچه مبنای حرکت ما در حوزه علمیه است این قواعد متوازن است و جمع اینها میتواند راهنمای حرکت ما و جهتدهنده به تلاش علمی و عملی ما باشد؛ نکته دیگر اینکه در باب قرآن ما نه تنها نباید به کنارگذاشتن قرآن برویم بلکه در بحث حجیت قرآن و نصوص و ظواهر قرآن باید به قرآن تکیه کنیم و به آن بیش از حدیث بپردازیم.
مدیر حوزههای علمیه با بیان اینکه ما در معنای ظاهری قرآن میتوانیم بیش از حدیث غور کنیم، زیرا مقام متعالی قرآن مصون از هر نوع تحریف و تغییر است، اظهار کرد: حدود ۶۰ سال قبل آیتالله خویی نامهای برای یکی از شاگردانش نوشتند و فرمودند: من تصمیم دارم یک تفسیر اجتهادی بنویسم و اگر این کار انجام میشد دایره المعارفی در اندیشه اسلامی نگارش شده بود و البته موفق نشدند بنویسند.
وی افزود: با وجود اینکه المیزان قله تفاسیر و پیچ تاریخی بزرگ در اندیشه اسلامی و در عرصه تفسیر همچنین نقطه عطف و پدیدهای کم نظیر است اما اگر انسان نگاه اجتهادی عمیق داشته باشد ده برابر المیزان خواهد توانست مطلب از قرآن استخراج کند.
المیزان نقطه عطف تفسیر
وی با تأکید مجدد بر اینکه المیزان نقطه عطف قرنها تاریخ تفسیر است، گفت: وظیفه حوزه آن است که به سوی آفاق جدید در عرصه قرآنی پیش برود و این ظرفیت در قرآن وجود دارد؛ لذا شاهدیم امیرمؤمنان(ع) در مواضع متعدد و حدود ۷۰ بار در مورد قرآن سخن گفته است که یک قرآنشناسی بینظیر است. یک مورد همین خطبه ۱۹۸ است که ایشان قریب به ۵۰ ویژگی در یک خطبه در مورد قرآن بیان کردند.
اعرافی اظهار کرد: حضرت علی(ع) در این بیان فرمودند: خدا این امانت را به شما سپرد و نازل کرد؛ نوری که هرگز روشنایی آن خاموش نخواهد شد و تا جهان، جهان است و بشر در این کره خاکی حضور دارد این شعله برافروخته، نورافشانی خواهد کرد. قرآن نور ناب و محض و مشعشع در طول تاریخ و اقیانوسی است که هرگز انسان به اعماق آن دست نخواهد یافت. درمانی در قرآن است که هرگز کسی را نومید برنمیگرداند و اگر در زیر سایه قرآن جمع شدیم عزتی پیدا خواهد شد که پایههای آن فرونخواهد ریخت.
عضو فقهای شورای نگهبان در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به شخصیت قرآنی مقام معظم رهبری با بیان اینکه رهبری از جوانی با قرآن مأنوس بودند، اظهار کرد: این انس هم عملی و میدانی و هم فکری و نظری بود؛ انس با قرآن در جوانی در روایات بیان شده و ارزش طلبه ما این است که از ابتدا در محضر قرآن حضور داشته باشد. انس و علاقه به قرآن واقعیتی است که نیاز هر جوان و طلبه در حوزه علمیه میباشد. رهبر معظم انقلاب از همان دوره جوانی این انس را داشتهاند و ورود به قلمرو تفسیر هم مخصوص دوره متأخر نیست.
وی افزود: نکته دیگر اینکه رهبری معظم در تفسیر، راه متعادلی پیمودهاند؛ مفسران گاهی مشغول واژگان و لغات و دقتهای فراوان میشوند و در این دریا میمانند و غرق میشوند و نمیتوانند به سمت نگاه زنده بروند و در برابر، هم افرادی داریم که نگاه زنده و زیبایی به قرآن دارند اما پایه اصلی آنان قوی نیست.
وی تأکید کرد: مقام معظم رهبری در عین اینکه برخورد زنده و زیبایی بهخصوص برای نیازهای روز دارند اندیشه وی مبتنی بر دقت در لغات و مبانی آیات است و ایشان در این عرصه کمنظیر هستند.
تفسیر تمدنی مقام معظم رهبری از قرآن
اعرافی با اشاره به نگاه ترکیبی و تجزیهای به آیات قرآن افزود: برخی دقتهای فراوانی به تجزیه آیات دارند و تفسیر روشنی ارائه نمیدهند اما ایشان هر دو را با هم جمع کردهاند؛ همچنین رهبری رویکرد نظاممند تمدنی به قرآن دارند.
اعرافی بیان کرد: گاهی انسان قرآن را بهعنوان کتابی که میخواهد تفسیر کند میخواند اما گاهی انسان درد خود را حس کرده و خود را میشناسد، سپس به قرآن عرضه میکند و اینجاست که قرآن غوغا میکند. مثلا رذیلت حسادت و غیبت و ... را در خود شناخته است، سراغ قرآن میرود تا درمان شود. انسان اگر وارد داروخانه بزرگ و غنی شود در صورتی میتواند استفاده کند که بداند چه مرضی دارد و چه دارویی برای او مفید است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه کسی که مشکلات سیاسی و اجتماعی و ... قرون متمادی جهان اسلام را میشناسد و سراغ قرآن میرود بهره دیگری میبرد، ادامه داد: ما تفسیر به رأی را درست نمیدانیم اما خالی بودن ذهن از دردها و مشکلات جهان اسلام نیز سبب میشود تا انسان از قرآن بهره لازم را نبرد.
وی با بیان اینکه رویکرد روانشناختی تربیتی از دیگر ویژگیهای تفسیری رهبری است، اضافه کرد: همچنین تفسیر ایشان، اجتهادی است یعنی از مسائل سست و اتشهارات و استظهارات بیپایه خالی است؛ زنده اما اجتهادی است.
مدیر حوزههای علمیه تأکید کرد: از ویژگیهای مهم دیگر اینکه ایشان مفسری است که بیش از نیم قرن دائما درگیر حوادث گوناگون در میدان عمل بوده است؛ بزرگانی داریم در گوشهای نشستهاند و حرفهای زیبا میزنند و افرادی داریم که مرد میدانهای سنگین بودند اما ایشان هم عمق علمی دارند و هم در میدانهای سنگین مبارزه حضور داشته و دارند و جمع بین فکر و میدان را در وجود ایشان شاهد هستیم.
آیتالله اعرافی با اشاره به یاوهگوییهای اخیر ترامپ علیه رهبری، تأکید کرد: ترامپ بداند انقلاب اسلامی با این دولت و آن دولت و این گروه و آن گروه در دنیا قابل قیاس نیست؛ ملت ایران و جریان اندیشه اسلامی با جریانات مختلفی که آمریکا وارد منازعه با آنان شده و صد جنگ برای آن به راه انداخته و دهها کشور را از هستی ساقط کرده، متفاوت است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: این خطای محاسباتی است که اندیشه انقلاب و رهبری گرانقدر آن را با دیگر جریانات مقایسه کنند، اولا که یاوههایی که اخیرا گفته شده است به خودش برمیگردد. رهبری معظم در سراسر عالم سربازان مجاهد و فداکار دارد و گوشه چشم ناروایی به ساحت پاک رهبری معظم هرگز قابل قبول امت اسلام نیست و میلیونها نفر تا آخرین قطره خون خود پای دفاع از این اندیشه ناب و ایشان ایستادهاند.
اعرافی در پایان تأکید کرد: این سخن من، ما و دیگری نیست؛ این فریاد در سراسر عالم و جهان اسلام طنینافکن است و ما این راه نورانی را با همه سختی و وجود خواهیم پیمود.
