اساتید حوزه و دانشگاه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی مرحوم آیتالله العظمی صافی گلپایگانی، با تأکید بر جایگاه ممتاز این مرجع فقید در مرزبانی اعتقادی، روششناسی کلامی و پاسخگویی به شبهات معاصر، وی را از چهرههای کمنظیر کلام شیعی در دوران معاصر معرفی کردند.
آیتالله صافی گلپایگانی؛ مرزبان اندیشه شیعی در عصر معاصر
حجتالاسلام والمسلمین رضا برنجکاردر آیین نکوداشت اندیشههای کلامی مرحوم آیتالله العظمی صافی گلپایگانی که در کتابخانه مرحوم آیتالله العظمی بروجردی(ره) برگزار شد. با اشاره به گستره آثار این مرجع فقید اظهار داشت: مرحوم آیتالله صافی گلپایگانی نزدیک به یکصد اثر علمی تألیف کرد که حدود نیمی از آنها ماهیت کلامی دارد، اما فقاهت و حضور اجتماعی و سیاسی ایشان موجب شد این وجه کلامی کمتر دیده شود.
رئیس پژوهشگاه قرآن و حدیث افزود: آیتالله صافی از پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تا سالهای پایانی عمر، بهطور مستمر در حوزه کلام اثر تولید کرد و بسیاری از این آثار را بازنگری و تجدید چاپ نمود. بخش قابل توجهی از کتابهای ایشان ناظر به پرسشهای اعتقادی مردم است و یا بهصورت سؤال و جواب تدوین شده و یا بر اساس مسائل واقعی جامعه شکل گرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین برنجکار با اشاره به روش استدلالی آیتالله صافی گفت: ایشان در نقدهای خود هم از عقل و هم از نقل بهره میبرد و تعامل متوازن عقل و وحی در آثار او کاملاً مشهود است. استناد به قرآن کریم، روایات و نهجالبلاغه در کنار استدلالهای عقلی، ویژگی بارز روش کلامی این مرجع فقید بهشمار میآید.
وی با تأکید بر استخراج براهین عقلی از متون دینی افزود: مرحوم آیتالله صافی بسیاری از معارف عقلی نهجالبلاغه را شناسایی و تبیین کرده و نشان داده است که معارف کتاب و سنت، صرفاً نقلی نیست، بلکه ریشههای عمیق عقلانی دارد.
رئیس پژوهشگاه قرآن و حدیث با انتقاد از کمتوجهی به بازشناسی شخصیتهای علمی شیعه تصریح کرد: در بزرگداشت مرحوم آیتالله صافی گلپایگانی کوتاهی شده است. اگر چنین شخصیتی در فرهنگهای دیگر وجود داشت، نسلها برای معرفی و تبیین ابعاد وجودی او سرمایهگذاری میکردند، اما متأسفانه در فرهنگ ما نوعی بیاعتنایی به سرمایههای هویتی گذشته مشاهده میشود.
وی ادامه داد: شخصیت علمی آیتالله صافی دارای ابعاد متنوعی است که بررسی آن نیازمند تخصصهای گوناگون است؛ ازاینرو انجمن علمی کلام اسلامی حوزه تصمیم گرفت بهطور خاص بر بُعد کلامی و معرفتی ایشان تمرکز کند و این میراث فکری را بازخوانی و پاسداری نماید.
حجتالاسلام والمسلمین برنجکار با اشاره به روششناسی کلامی آیتالله صافی گفت: ایشان برخلاف بسیاری از متکلمان معاصر که به منظومهسازی کلامی گرایش دارند، رویکردی مسئلهمحور داشت و متناسب با جریانهای فکری هر دوره، به انتخاب و پاسخگویی به مسائل میپرداخت. این روش، متکلم را از گرفتار شدن در حاشیهها و تکرار مکررات مصون میدارد.
وی افزود: آیتالله صافی در روششناسی کلامی متناسب با موضوع، از روشهای متنوع استفاده میکرد. توجه همزمان و متوازن به عقل و وحی، از شاخصههای اصلی اندیشه کلامی ایشان است.
این استاد حوزه با اشاره به مباحث فلسفی در آثار آیتالله صافی اظهار داشت: ایشان فلسفه را مطلقاً رد نمیکرد، اما قائل به ضوابط مشخصی بود و از ادبیات قرآن و اهلبیت علیهمالسلام در تبیین مسائل بنیادین همچون علیت، حدوث عالم و فطرت بهره میگرفت.
حجتالاسلام والمسلمین برنجکار ادامه داد: مرحوم آیتالله صافی ماسویالله را حادث میدانست و ازلی بودن عالم را ناسازگار با کتاب و سنت تلقی میکرد. همچنین در بحث فطرت، خداشناسی را امری بدیهی و ریشهدار در سرشت انسان میدانست و معتقد بود ادله عقلی اثبات خدا بر همین فطرت استوار است.
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی مرجعی بصیر بود
حجتالاسلام و المسلمین عبدالمجید زهادت؛ مدیر گروه کلام جامعة المصطفی؛ دوم بهمنماه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی(ره) که در کتابخانه مسجد اعظم قم و به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه و با همکاری برخی از مراکز و مؤسسات علمی و آموزشی قم برگزار شد،
گفت: بنده بیش از ده سال در خدمت این مرجع بزرگوار بودم؛ به ایشان شیخ المراجع و مرجع ولایی میگویند ولی در تعبیر رهبری معظم مرجع بصیر آمده است و حقیقتا مرجعی بصیر بود.
وی اضافه کرد: در مورد مرجعیت زیاد سؤال میشود که اعلم کیست ولی نمیپرسند اعقل کیست؛ علم چیزی است که امروز کسب آن با وجود ابزارهای نوین آسانتر شده است در حالی که اگر کسی بصیرت و هوشمندی لازم را نداشته باشد جمع و استخراج مطالب برای او به تنهایی مفید نیست بلکه مضر است.
زهادت بیان کرد: یکی از ویژگیهای آثار آیتالله صافی که انصافا جنبه دفاع از حریم ولایت و دین را نشان میدهد بصیرت ایشان در دفاع از دین است.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی(ص) با بیان اینکه از مهمترین ویژگیهای این مرجع بصیر اهتمام به تقریب مذاهب با تحفظ بر عقاید امامیه است، اظهار کرد: این در حالی است که در خیلی از افراد این دو ویژگی جمع نشده است و گاهی تحفظ بر عقاید شیعه ندارند؛ آیتالله خویی هم به این نکته توجه زیادی داشتند.
زهادت با بیان اینکه ایشان بر مرجعیت علمی اهل بیت(ع) با حفظ حق حکومت و خلافت تاکید داشتند، گفت: آیتالله صافی خطاب به اهل سنت فرموده است اگر حتی شما برای اهل بیت(ع) خلافت قال نباشید اگر بخواهید مسلمان باشید مجبورید به اهل بیت(ع) رجوع کنید.
وی با بیان اینکه ویژگی دیگر ایشان ورود محققانه و آزاداندیشانه به مباحث کلامی و پرهیز از ایجاد تشویش بین مؤمنان است، تصریح کرد: هیمنه هیچ شخصیتی ایشان را تحقیق تحت تاثیر قرار نداد و به نقد اندیشه آنان میپرداخت ولی طوری بیان نمیکرد که موجب تشویش عقاید مردم شود و حوزه باید به این مسئله توجه داشته باشد.
وی با اشاره به آثار مرتبط با امامت ایشان گفت: لمحات و معارف دین از جمله این آثار است؛ ایشان در پاسخ به کسی که حدیث سمطین را مطرح کرده بود مباحث سندی و دلالی و ... را آوردند که بنده به کتاب معارف دین الحاق کردم.
استاد حوزه علمیه، اضافه کرد: آقایان متکلمان و مفسران امامیه عمدتا روی اراده تکوینی تاکید دارند زیرا از منظر آنان اگر اراده، تشریعی باشد عصمت قابل اثبات نیست ولی ایشان فرموده است اگر اراده تشریعی هم باشد باز عصمت اهل بیت(ع) قابل استفاده است.
وی ادامه داد: ایشان میفرماید یک اراده تشریعی جدی داریم که حتی گاهی در اوامر عرفی هم تشریع برای اتمام حجت است؛ تشریع برای عموم مردم اتمام حجت است ولی برای عترت طاهره خیر.
زهادت با اشاره به خضوع و خاکساری این مرجع تقلید در برابر عترت طاهره که هم در رفتار و هم گفتار ایشان دیده شده است، بیان کرد: کتاب امان الامه حدود ۵۲ سال قبل تالیف شده است ولی عجیب که گویی برای امروز است و نشانگر آشنایی ایشان با حوادث آینده و روز است. طوری سخن گفته است که بتواند عوام مخالفین را جلب کند. این کتاب قلم عالی علمی و مستدل و نرم و لطیف و اثرگذار دارد.
مواضع تند علیه صهیونیسم
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی(ص) تصریح کرد: توجه و تنبه دادن نسبت به نقشه استعمار و صهیونیست جهانی هم از دیگر ویژگیهای این کتاب است. در این کتاب مانند سایر آثار ادبیات آن نرم و اثرگذار بر مخالفین و تاکید از دمیدن بر آتش اختلاف است.
وی افزود: پیشنهاد میکنم با همکاری بیت ایشان این آثار با ادبیات روز و در قالب کتاب درسی منتشر شود که دو مطلب اصلی را در بردارد؛ اول اینکه ای اهل سنت شما مگر نمیخواهید طبق فرمایش پیامبر عمل کنید؛ اهل بیت دو ویژگی دارند که مورد اتفاق همگانی است؛ اول مسئله علم و دانش دینی و دیگری وثاقت.
مهدویت اجتهادی
همچنین حجتالاسلام و المسلمین محمدرضا فؤادیان؛ استاد مهدویت حوزه با بیان اینکه ایشان مهدویت اجتهادی داشته است، گفت: روح حاکم بر همه مباحث ایشان اجتهادی است و اجتهاد در فقه و اصول در مباحث مهدویت ایشان هم جاری است.
فؤادیان بیان کرد: مراجع در آثارشان گاهی حق مهدویت را ادا نکرده و در اصول و فقه به برخی موضوعات مهدوی هم پرداختهاند ولی آقای صافی در مهدویت به برخی گزارهها مانند امامت پرداخته است.
استاد حوزه اظهار کرد: کارهای ایشان برگرفته از کنج کتابخانه نیست و مرتبط با نیازهای روز است.
وی با اشاره به نوآوری در بخش روشی و محتوایی آثار این مرجع تقلید به خصوص منتخب الاثر، گفت: در آئینهای مختلف نکوداشت همه کسانی که سخن گفتهاند در برابر ایشان و این اثر فاخر زانو زدهاند که انتخاب دقیق نمایه مدلولی روایات و ارجاع سایر روایات به یک روایت بدون تکرار از جمله ویژگیهای آن است.
این پژوهشگر اظهار کرد: نظم منحصر به فرد در ابواب، تشکیل خانواده حدیث و عدم استفاده از روایات جعلی و ضعیف و شاذ و ... .از دیگر ویژگیهای این اثر است همچنین ایشان توجه زیادی به شبهات و اندیشههای رقیب مانند ابن خلدون و ... داشتند. شبهه کارش حمله بر عقاید است و تمام شدنی هم نیست ولی این کتاب این مرجع بصیر عصای دست ما در پاسخگویی است.
فؤادیان با بیان اینکه از روش جالب کار ایشان فقه اللغه و فقه الحدیث و رجال و ... است، اضافه کرد: در آثارشان اشکالاتی به برخی لغویون و رجالیون گرفته است و مباحث دقیقی رجالی دارد.
فؤادیان اظهار کرد: از کارهای زیبای دیگر ایشان بیان وجه جمع نظریات مختلف است مثلا در مورد مدت حکومت حضرت مهدی(عج) هفت سال و ۹ سال و ۳۰۰ سال بحث شده است و ایشان بین روایات جمع کرده است یا در مورد غیبت شخص حضرت یا شخصیت ایشان بحث کردهاند.
استاد حوزه علمیه در پیشنهاداتی، بیان کرد: اول اینکه در آثار آیتالله صافی فهارس فنی مشاهده نمیشود و باید این فهارس نوشته شود. مسئله دیگر اینکه نیازسنجی پژوهشی برای آثار ایشان نوشته نشده است؛ الان کتاب نیازسنجی مهدویت با دوهزار موضوع تالیف شده است ولی این نقص در کتاب ایشان وجود دارد همچنین باید روششناسی پاسخ به شبهات هم تدوین شود.
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی صهیونیست را دشمن مشترک همه مسلمین میدانست
حجتالاسلام والمسلمین محمدصفر جبرئیلی؛ استاد دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، دوم بهمنماه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی (ره) که در کتابخانه مسجد اعظم قم و به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه و با همکاری برخی از مراکز و مؤسسات علمی و آموزشی قم برگزار شد، با بیان اینکه در روایتی از ائمه داریم که علمای شیعه مرابطون هستند، گفت: ما سه نوع مرز داریم؛ حریم و مرز جغرافیایی کشورها، مرز جسم و بدن که پزشکان متولی آن هستند که از سلامت جسمی مردم محافظت کنند و سومین مرز هم مرز فکر و اندیشه و ذهن است.
استاد حوزه و دانشگاه اظهار کرد: مرزبانان زیادی در پاسداری از فکر و اندیشه اهل بیت(ع) و شیعه مانند ابن قبه و شیخ صدوق و مفید و ... در طول تاریخ داریم، و آیتالله صافی هم در امتداد آنان در عداد مرزبانان شیعه در طول تاریخ متکلمان فقیه و فقهای متکلم است.
جبرئیلی تصریح کرد: فقهای ما عمدتا متکلم هم هستند و این از امتیازات شیعه است و به خصوص آیتالله صافی واجد این صفت بودند.
جبرئیلی با اشاره به دغدغههای مرزبانی آیتالله صافی، افزود: اولین دغدغه ایشان مرزبانی از وفاق و مرزهای مشترک اسلامی بود لذا وقتی کتاب «مع الخطیب» را علیه محبالدین خطیب نوشتند ابتدا منتشر نکردند زیرا نگران بودند موجب شقاق و اختلاف شود ولی وقتی دیدند که کتاب محب الدین خطیب به زبانهای مختلف تولید و منتشر شده است ایشان هم اقدام به نشر این کتاب کردند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، اظهار کرد: دغدغه دیگر ایشان توجه به دشمن مشترک مسلمین یعنی اسرائیل و صهیونیست بوده است و این مطالب را هم قبل از انقلاب در آثارشان بیان کردهاند.
وی افزود: توجه به دردهای مشترک مسلمین از دغدغههای دیگر ایشان بود؛ همچنین هواداری از مرزبانان و حمایت از آنان از دیگر ویژگیهای ایشان بود لذا وقتی کسی مطلبی در دفاع از اهل بیت(ع) ارائه میکرد خودشان زنگ میزدند و قدردانی میکردند و توجه داشتند که در مرزبانی عمود خیمه شیعه و دین باید حفظ شود.
جبرئیلی با بیان اینکه آیتالله العظمی صافی در چند جبهه مرزبانی کرده است، گفت: اول در برابر تجدیدنظرگرایان و اهل غلو ایستاد؛ کمتر مرجعی در اهل بیتی بودن مانند آیتالله صافی سراغ داریم ولی در عین حال برای ائمه شان تشریع قائل نبود.
مبارزه با بهائیت و پذیرش مشروط فلسفه
استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه جبهه مبارزه دیگر ایشان جبهه مبارز با تصوف و عرفان منحرف بود، اضافه کرد: در بحث فلسفه هم، ایشان فلسفه را حرام نمیدانستند ولی شرط و شروطی در این باره قائل بودند و بیش از کشف المراد را برای طلاب تجویز نمیکرد.
وی با بیان اینکه مبارزه با بهائیت هم جزء کارهای اصلی ایشان بود که با کتاب منتخب الاثر به جنگ آنان رفت، تصریح کرد: ما در عرصه مهدویت کتاب زیاد داریم ولی واقعا این اثر متکلمانه و کم نظیر است و صرفا کتاب حدیثی نیست.
وی تاکید کرد: مقام معظم رهبری هم در پیام تسلیت ارتحال ایشان فرمودند ایشان مرجعی عالی مقام و بصیر بودند و این بصیرت در زندگی آن بزرگوار مشهود بود و ما چنین الگوها و شخصیتهای بزرگی داریم که باید از آنان الگو بگیریم.
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی آئینه تمامنمای تحولات دوره معاصر بود
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی؛ رئیس بنیاد بینالمللی امامت، دوم بهمن ماه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی(ره) که در کتابخانه مسجد اعظم قم و به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه و با همکاری برخی از مراکز و مؤسسات علمی و آموزشی قم برگزار شد، گفت: این همایش از سوی انجمن کلام حوزه با همکاری بیت شریف آیتالله العظمی صافی تشکیل شده است.
وی افزود: آیتالله العظمی صافی گلپایگانی بی گمان از شخصیتهایی است که دوره معاصر ما را پربار کردند و هم آئینه تمامنمای تحولات دوره معاصر بودند؛ حدود نزدیک به یک قرن حیات پربار، درگیر با حوادث زمانه و آشنا و مسلط بر تحولات فکری، سیاسی و اجتماعی معاصر شخصیتی آئینهوار و مجرب در حوزه و ایران ساخته است.
سبحانی اضافه کرد: بررسی ابعاد وجودی ایشان میتواند ما را با تحولات گذشته و معاصر آشنا کند تا راهی فراروی آینده بگشاییم.
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: ما در بزرگداشت شخصیت ایشان به عنوان نمودار و پرچم هدایتگر کوتاهی زیادی کردهایم و باید آن را جبران کنیم؛ چنین شخصیتهایی در فرهنگها و تمدنهای دیگر آنچنان مورد تعظیم و کرامت هستند تا نسلهای بعد بتوانند از ظرفیت وجودی آنان استفاده کنند ولی متاسفانه ما نسبت به هویت و سرمایههای خود بی تفاوت هستیم و در نگاهداشت میراثمان تلاش لازم را نداریم.
سبحانی با بیان اینکه مرحوم آیتالله صافی ابعاد وجودی متفاوتی دارد، اظهار کرد: انجمن کلام حوزه در این همایش بنا دارد تا بعد کلامی اندیشهای این مرد بزرگ را بازنمایی و بازخوانی کند.
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه بخش زیادی از آثار ایشان به صورت مکتوب و نرمافزار وجود دارد و منتشر شده است و یکی از خطاهای محققان سطحی اندیشی در مورد آثار است، گفت: وقتی مقاله و نوشته و موضعگیری از کسی دیدیم به همان حد سطحی بسنده میکنیم و کمتر وارد عمق اندیشه نویسنده میشویم.
رویکردهای روشی آیتالله صافی
وی با اشاره به رویکردهای روشی آیتلله صافی، اضافه کرد: ایشان شخصیتی چندجانبه بود و حضوری پررنگ در میادین نظری و عملی داشت؛ ایشان صرفا فقیه نبود بلکه متکلم و حدیثشناس و آشنا با علوم مخلتلف اسلامی بود و لحظهای از آموختن و نوشتن و تحقیق فروگذار نکردد.
وی تاکید کرد: آیتالله صافی دائما در محیطهای علمی و عملی حضوری پررنگ داشتند و درگیرانه با مسائل و اندیشه رقیب مواجه شده و واکنش نشان داده است و در عرصه سیاسی و اجتماعی هم مردمی بود و شخصتی والا و ممتاز داشت.
سبحانی اظهار کرد: شخصیتی در عرصه کلام از ایشان ساخته است که تا حدودی با اندیشمندان دوره معاصر متفاوت است و در روششناسی کلامی امتیازاتی نسبت به دیگران دارد که ناشی از ورود به میادین و عرصههای مختلف علمی و عملی است.
سبحانی بیان کرد: ایشان برخلاف روششناسیهای مصطلح که بیشتر منظومهاندیشی است نگاهی مسئلهاندیش داشتند. کلام شیعه در طول تاریخ قالب مکتبی داشته است یعنی بزرگان ما تلاش کردند تا اندیشه شیعه را در یک منظومه جامع عرضه کنند کسانی چون شیخ مفید و سیدمرتضی و ... ولی آیتالله صافی منظومهاندیشی و نگاه جامع گسترده را در دستور کار خود قرار نداده است.
اندیشهورزی کلامی
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: ولی وقتی مجموعه آثار ایشان را در طول عمر میبینیم خواهیم دید پر از اندیشهورزی کلامی است ولی هیچگاه منظومه جامعی که وارد همه مسائل کلامی شود نمیبینیم؛ نام این کار را بنده مسئلهاندیشی در کلام میدانم به جای اینکه بخواهند وارد بسیاری از موضوعات کلامی شوند که شاید نیاز دوره او نبوده است.
سبحانی با بیان اینکه حجم حضور ایشان در صحنههای کلامی از بسیاری از متفکران کلام بیشتر است، اظهار کرد: مزیت این نگاه آن است که متکلم را از ورود به حواشی و تکرار مکررات نجات میدهد و به سرعت متکلم را وارد میدان فکر و اندیشه میکند.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت تصریح کرد: ممکن است کسانی ایراد بگیرند که نگاه مسئلهگرایانه ممکن است متکلم را از نظم و ترتیب و قاعدهاندیشی دور کند ولی به نظر بنده نگاه مسئلهاندیشانه ایشان را وارد میادین متنوع فکری کرده است.
نگاه مسئلهگرایانه
استاد حوزه علمیه افزود: یکی از نکات مهم در روششناسی ایشان آن است که چندان به یک روش همگن و همگران نمیاندیشد و برای هر مسئله روش خاص آن را انتخاب کرده است. مثلا مدرسه حدیثی قم روش اجتهادی بیشتری را لحاظ میکند؛ مرحوم آیتالله صافی به روش واحدی پایبند نیست مثلا روش قدمایی قمیها مانند کلینی، صدوق و ... این بود که نگاه نصگرایی داشتند و از طرفی نگاه عقلگرایانه بغداد هم از ورود به جزئیات آیات و روایات پرهیز داشت.
سبحانی تصریح کرد: آیتالله صافی عمدا و با توجه ابعاد شخصیتی وارد میدان های مختلف شده است لذا در جایی به روش متکلم بغدادی عمل کرده است و در مواردی مانند متکلم امامی تطبیقی مباحث بین فرق را طرح کرده است.
سبحانی تأکید کرد: در تاریخ شیعه کمتر متکلمی سراغ داریم که این گونه متنوع به مباحث کلامی شیعه پرداخته باشد.
سبحانی در پایان بیان کرد: از ویژگی روششناسی ایشان توجه به عقل و وحی در یک نسبت متوازن است. در جایی که بحث روایی و قرآنی و نص گرا مطرح کرده است جانب عقل را هم رعایت میکند. در جایی بحثی کاملا حدیث محور میکند ولی مطالب وی در تناقض با عقل و وحی نیست و بین مباحث نقلی و عقلی رفت و برگشت ذهنی دارد که نشان میدهد یکجانبه و یک طرفه به قضاوت بین این عرصهها ورود نمیکنند.
آیتالله صافی گلپایگانی فردی آگاه به زمان بود
حجتالاسلام والمسلمین حسن صافی گلپایگانی؛ استاد حوزه علمیه و فرزند آیتالله العظمی صافی گلپایگانی، دوم بهمن ماه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی (ره) که در کتابخانه مسجد اعظم قم و به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه و با همکاری برخی از مراکز و مؤسسات علمی و آموزشی قم برگزار شد، گفت: حوزه علمیه باید بیشتر با مواضع و نظرات ایشان آگاه باشد ولی هنوز برخی مجامع علمی حوزه واجد این ویژگی نیست و آشنایی چندانی با اندیشههای آیتالله صافی ندارند.
وی با اشاره به کتاب پرتوی از معارف اسلام این مرجع تقلید، افزود: این کتاب قبل از انقلاب در پاسخ به شبهات نوشته شد و به تعبیر برخی بزرگان حوزه، دائره المعارف است.
فرزند آیتالله صافی گلپایگانی تصریح کرد: ایشان فردی آگاه به مسائل روز جامعه بود و بارها بیان کردند که یک فقیه و شخص خدمتگزار به امام زمان(عج) باید در بین مردم باشد و از هجمه دشمنان داخلی و خارجی غافل نباشد.
وی افزود: مهمترین دغدغه ایشان دفاع از مکتب اهل بیت(ع) بود از جمله مجله همایون یکسری مطالب انحرافی چاپ کرده بود که ایشان به آن پاسخ دادند.
وی با اشاره به مسئله تشرف، ادامه داد: ایشان تقرب معنوی با امام عصر را ملاک میدانست زیرا برخی حضرت را دیدهاند و حتی بیماری آنان توسط حضرت برطرف شده است ولی ملاک از منظر وی، قرب معنوی افراد است.
صافی گلپایگانی با بیان اینکه ایشان خود را وقف به مکتب اهل بیت(ع) کرده بود، اظهار کرد: ایشان همیشه خود را در محضر امام زمان(عج) میدانست و به دفاع از حریم اهل بیت(ع) میپرداخت و زندگی خود را وقف به امام عصر(عج) کرد و در مسئله امامت و مهدویت پیشتاز بود.
وی افزود: در بحث کتاب شهید جاوید و در پاسخ به آن شهید آگاه را نوشت تا جایی که خود نویسنده گفت از بهترین پاسخ و نقدها به کتاب من بوده است و میتواند کتاب درسی در حوزه باشد.
استاد حوزه علمیه تصریح کرد: ایشان در نوشتن یکی از کتابهایشان مورد تهدید و تحقیر قرار گرفتند و حتی کسانی گفتند به جان شما تعرض خواهد شد ولی ایشان خوفی نداشت و نوشت.
وی تأکید کرد: در مسئله کلام و رجال و دفاع از اهل بیت و به خصوص مهدویت در صد سال اخیر سرآمد است و نباید از آثار ایشان غفلت شود.
واکنش آیتالله صافی به یک مفتی
صافی گلپایگانی بیان کرد: قبل از انقلاب مفتی سوریه به قم آمد سپس به مشهد رفت و بعد از برگشت کتاب «اسمعی یا ایران» را نوشت و به مبانی اعتقادی شیعه انتقاد کرد و ایشان بلافاصله کتاب «ایران تسمع فتجیب» را در پاسخ نوشت کما اینکه معالخطیب را هم در پاسخ به شبهات خطیب نوشتند.
امام موسی صدر وقتی این کتاب را دیدند نام آن را «مع الخطیب فی خطوط العریضه» نام نهاد.
مواجهه آیتالله صافی با سفر قذافی به ایران
وی به ذکر خاطره دیگری پرداخت و افزود: قذافی به امیرمؤمنان(ع) اهانت و جسارتی کرد ولی بعد از مدتی او را به ایران دعوت کردند؛ ایشان به مرحوم امام گفتند که قذافی چنین جسارتی کرده است و امام هم فرمودند او به ایران نیاید.
فرزند آیتالله صافی بیان کرد: در شاهرود جلسهای برای بزرگداشت یکی از عرفای کاذب قرار شد برگزار شود ولی ایشان از تشکیل آن جلوگیری کردند.
وی با بیان اینکه توجهاتی که در بحث قانون اساسی داشتند هم مهم است، گفت: قبل از تدوین قانون اساسی، خودشان قانونی را نوشتند یا در شورای نگهبان دین و مکتب را قابل پیاده در جامعه معرفی میکردند و از هر چیزی که باعث تضعیف دین بود جلوگیری میکردند و جلوی خیلی از مصوبات را با شجاعت و صراحت گرفت و امام هم به این دلیل علاقه زیادی به ایشان داشت.
استاد حوزه علمیه تصریح کرد: مرجعیت برای ایشان مسئله نبوده است و بارها فرمود اگر پشت منزل من بنویسند ایشان صلاحیت مرجعیت ندارد من آن را پاک نمیکنم لذا قدمی برای مرجعیت برنداشت.
وی تأکید کرد: غیر از اینکه فقیه بود متکلم هم بود؛ مرحوم آیتالله بروجردی هم علاقه زیادی به ایشان داشتند و بارها نقل کرده بود که من برای این دو نفر(یعنی آیت الله صافی و برادرش آیتالله علی صافی)درس میدهم.
تلاش تقریبی
وی افزود: در بحث دارالتقریب هم ایشان تلاش زیادی کرد که در نهایت شیخ شلتوت حکم به فتوای مشروعیت شیعه داد و خیلی از نامههایی که برای شلتوت ارسال شد توسط ایشان نوشته شده بود.
صافی گلپایگانی اظهار کرد: از امتیازات بزرگ زندگی ایشان آن است که ۷۰ سال به مسائل شرعی و استفتائات پاسخ میدانند از جمله ۱۶ سال در محضر آیتالله بروجردی پاسخگو بودند و در ادامه هم در محضر آیتالله العظمی گلپایگانی و بعد هم در دوره مرجعیت خودشان و سیل استفتائات به خصوص از قضات به ایشان سراریز بود.
وی در پایان بیان کرد: ایشان با مردم و جوانان مانوس بودند و هر کسی خدمت ایشان میآمد علاقه خاصی به ایشان پیدا میکرد و درد مردم را داشت و درک میکرد.
