رئیس بنیاد بین‌المللی امامت با تأکید بر اینکه علامه کراجکی به حضور میدانی اهتمام داشته و مناظرات فراوان وی گواه این امر است، تصریح کرد: رساله‌های وی عمدتاً ناظر به نیازهای شهرهای مختلف و شیعیان آن روزگار بوده است؛ توجه به واقعیات میدانی و حضور و مواجهه رسمی با شخصیت‌های تراز اول، کراجکی را از دیگران ممتاز کرده است.
حجت‌الاسلام و المسلمین محمدتقی سبحانی؛ رئیس بنیاد بین‌المللی امامت، شامگاه ۱۵ مهرماه، در آیین رونمایی از اسباب و اسناد کنگره هزاره علامه کراجِکی که در کتابخانه آیت‌الله العظمی بروجردی در قم برگزار شد، ضمن تقدیر از برپایی این کنگره و زحمات حجت‌الاسلام موسوی بروجردی، به ابعاد کلامی شخصیت مرحوم کراجکی اشاره کرد و گفت: آگاهی ما از شخصیت، زمانه و فعالیت‌های مرحوم کراجکی بسیار اندک است، در حالی که ایشان شخصیتی بسیار مؤثر بوده است. اینکه چرا در مقایسه با شخصیت‌های بزرگ بغداد، اطلاعات اندکی درباره ایشان داریم، دلایل مختلفی دارد که یکی از آنها عدم حضور مستمر وی در بغداد و حوزه دانشی این شهر است.
وی با تأکید بر اینکه آن مرحوم در حوزه دانشی بغداد مستقر نبوده است، افزود: اگر بخواهیم به ویژگی‌های آن مرحوم بپردازیم، نخستین ویژگی علامه کراجکی این است که باید او را در شمار نخستین شخصیت‌های علمی بغداد قلمداد کنیم. اگر طلیعه بغداد، مانند نوبختیان، را کنار بگذاریم، در بغداد چند شخصیت بزرگ، از جمله شیخ مفید، سیدمرتضی، شیخ طوسی، ابوالصلاح حلبی و مرحوم کراجکی حضور داشته‌اند.
سبحانی بیان کرد: ویژگی دوم آن مرحوم، جامعیت علمی ایشان است. بغدادیان جامع معقول و منقول بودند، اما کراجکی در تمامی علوم زمان خود آثار داشته و محل مراجعه بوده است. ایشان در علومی همچون نجوم، طب، تاریخ، ریاضیات، فقه و کلام و... آثاری داشته است، اما شاید این جامعیت در بغداد نمود چندانی نداشته است.
وی افزود: ویژگی دیگر ایشان در مقایسه با شخصیت‌های نامدار بغداد، حضور میدانی او است. آن چند شخصیت یا در بغداد حضور داشته‌اند یا اگر به سفر رفته‌اند، مقصدشان یک منطقه علمی و دینی بوده است. در میان بغدادیان کسی را نداریم که به مراکز علمی آن روز سفر کرده و در آنها تأثیرگذار بوده باشد؛ اما مرحوم کراجکی به شامات، طرابلس، حلب، جبل عامل و فلسطین اشغالی و... سفر کرده و حضوری قوی و تأثیرگذار داشته است. یکی از مهم‌ترین دلایل این سفرها، آشنایی با دیدگاه عالمان اهل سنت بوده است.
حضور میدانی کراجکی
رئیس بنیاد بین‌المللی امامت با تأکید بر اینکه مرحوم کراجکی به حضور میدانی اهتمام داشته و مناظرات فراوان وی گواه این امر است، تصریح کرد: رساله‌های وی عمدتاً ناظر به نیازهای شهرهای مختلف و شیعیان آن روزگار بوده است. توجه کراجکی به واقعیات میدانی و انتقال این رویکرد به آثارش، در کنار حضور و مواجهه رسمی با شخصیت‌های تراز اول، او را از دیگران ممتاز کرده است.
سبحانی بیان کرد: نباید او را با سایر بزرگان بغداد مقایسه کرد؛ زیرا آنان عمدتاً فعالیتی آکادمیک داشتند و در مراکز علمی بغداد حضور داشتند، اما مرحوم کراجکی در بغداد حوزه علمیه‌ای با شاگردانی در حلقه درس خود نداشت؛ زیرا سفرهای متعددی داشته است. ازاین‌رو، آثار وی ناظر به مسائل و پرسش‌های عصر خود بوده است.
وی با بیان اینکه مرحوم کراجکی قصد کسب علم در مناطق مختلف را داشته است، تأکید کرد: ازاین‌رو، «کنزالفوائد» او اثری کشکول‌مانند است؛ زیرا دقیقاً ناظر به نیازهای آن زمان جامعه شیعه بوده است. نگاه مسئله‌محور وی سبب شده بود تا به مطالعات موردی بپردازد.
وی با بیان اینکه نباید میان سیدمرتضی و شیخ مفید با کراجکی مقایسه‌ای صورت گیرد، ادامه داد: شخصیت‌های بزرگی مانند شیخ مفید و سیدمرتضی فعالیت علمی قاعده‌مند، آکادمیک و رسمی داشتند؛ زیرا مخاطبان آنان عمدتاً عالمان و طلاب بودند، اما ظاهراً مخاطبان کراجکی، مخالفان شیعه و مسیحیان بوده‌اند.
تفاوت فکری سیدمرتضی و شیخ مفید
سبحانی با اشاره به جایگاه کراجکی در منظومه متفکران بغدادی، اظهار کرد: نوبختیان که در آغاز شکل‌گیری مدرسه بغداد حضور داشتند، با مرحوم شیخ مفید و سیدمرتضی همسو نبودند. حتی شیخ مفید و سیدمرتضی نیز اندیشه‌ای یک‌دست نداشتند و اختلافات میان آنان قابل توجه بود. ابن‌طاووس می‌گوید میان سیدمرتضی و شیخ مفید ۹۵ اختلاف کلامی وجود دارد و اگر در این زمینه بیشتر تحقیق کنیم، این موارد افزایش خواهد یافت.
رئیس بنیاد بین‌المللی امامت با بیان اینکه اندیشه شیخ مفید با سیدمرتضی تفاوت‌هایی داشته است، اظهار کرد: شیخ طوسی که نزد هر دو تحصیل کرده است، در اندیشه‌های کلامی تمایل زیادی به سیدمرتضی دارد و جز در موارد استثنایی، همه مطالب کلامی سیدمرتضی را تأیید کرده است؛ اما کراجکی به مدرسه شیخ مفید تمایل دارد و به سیدمرتضی گرایش پیدا نکرده است. این مسئله می‌تواند برای این کنگره، تابلویی کمک‌کننده باشد.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) اضافه کرد: آثار کلامی اصلی شیخ مفید از میان رفته است، اما آثار سیدمرتضی باقی مانده؛ زیرا مدرسه علمی او در ری، حله و بغداد امتداد یافته است، در حالی که آثار اصلی شیخ مفید در علم کلام از بین رفته است.
