تفسير عملى پيامبر(ص) از آیه تطهیر

پرسش :

پیامبر(ص) با عمل خود چگونه آیه تطهیر را تفسیر فرمود؟



پاسخ :

افزون بر دلالت سياق و مضمون آيه تطهير بر اين كه «اهل بيت» در آيه ، گروه ويژه اى از خاندان رسالت اند ، پيامبر خدا(ص) براى معرّفى اهل بيت خود ، اقداماتى انجام داده كه با در نظر گرفتن آنها جايى براى شك و ترديد براى محقّق منصف، باقى نمى ماند .

به سخن ديگر ، پيامبر خدا(ص) در معرّفى «اهل بيت» قرآنى خود، بر امّت ، حجّت را تمام كرده است . اساسى ترين اقدامات ايشان در اين زمينه عبارت اند از :

هنگام نزول آيه تطهير

پيامبر خدا(ص) هنگام نزول آيه تطهير، على ، فاطمه ، حسن و حسين عليهم السلام را در كنار خود و در زير كساى (عباى) يمانى جمع كرد و فرمود : «هؤُلاءِ أهْلُ بَيتى؛ اينان اهل بيت من اند»[۱]و مانع از ورود همسر خود در آن جمع شد.

سلام كردن بر اهل بيت عليهم السلام

پس از نزول آيه تطهير، پيامبر خدا(ص) براى هر چه روشن تر شدن مصاديق از «اهل بيت» در اين آيه و «أهلك» در آيه :  «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ»  ، همه روزه ، هنگام نماز صبح بر در خانه على و فاطمه عليهماالسلام مى آمد و با عنوان «اهل بيت» به آنان سلام مى كرد و آنان را به نماز دعوت مى نمود .[۲]

همراه بردن اهل بيت عليهم السلام در مباهله

پس از نزول آيه مباهله و مأموريت يافتن پيامبر(ص) براى مباهله با مسيحيان نجران ، پيامبر(ص) ، على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام را به عنوان مصاديق «جان» ، «زنان» و «فرزندان» خود، به ميدان مباهله برد و با اين كار، بار ديگر نشان داد كه «اهل بيت» كيان اند .[۳]پيامبر(ص) در اين ماجرا نيز مانع پيوستن همسرش (عايشه) به جمع اهل بيت گرديد.

همتاى قرآن قرار دادن اهل بيت عليهم السلام

يكى از برجسته ترين اقدامات پيامبر(ص) براى معرّفى اهل بيت، اين بود كه در حديث متواتر «ثقلين»، آنها را همتا و هم تراز قرآن قرار داد و بدين سان، مصونيت آنان را از خطا در مرجعيتِ علمى ، دينى و سياسى تضمين نمود .[۴]

بيان ضرورت شناخت جايگاه اهل بيت عليهم السلام

اقدام ديگر پيامبر(ص) ، بيانِ ارزش شناخت جايگاه اهل بيت ، تأكيد بر اهمّيت و ضرورت شناخت آنان ، و تشبيه «اهل بيت» به: كشتى نوح ، باب حطّه بنى اسرائيل ، ستارگان آسمان ، جايگاه كعبه در زمين ، و جايگاه چشم در بدن است، بدين معنا كه همراهى و پيروى از اهل بيت ، سرمايه سعادت و رستگارى و جدايى از آنان ، موجب گم راهى و رجعت به جاهليت خواهد بود .

بيان جايگاه علمى و دينى اهل بيت عليهم السلام

ديگر اقدام پيامبر(ص) ، بيانِ جايگاه علمى اهل بيت بود ، از جمله اين كه : آنان خزانه داران علم الهى ، وارث دانش پيامبران ، راسخان در علم ، اهل ذكر و آگاه ترينِ مردم اند و سخن آنان ، همان سخن پيامبر خداست .[۵]

پيامبر(ص) علاوه بر بيان جايگاه علمى اهل بيت، به مرجعيت دينى آنان نيز اشاره نموده است، از جمله اين كه آنان پاسداران دين ، معدن رسالت ، اركان حق ، و مفسّر دين اند و دين با آنان آغاز و با آنان پايان مى پذيرد .[۶]

بيان وجوب دوستى اهل بيت عليهم السلام

اقدام ديگر پيامبر(ص) ، بيان وجوب دوستى اهل بيت و آثار و بركات آن است، مانند اين كه دوستى آنان، اساس اسلام ، و به معناى دوستى خدا و پيامبر(ص) ، شرط پذيرفته شدن توحيد ، نشانه ايمان و بهترين عبادت است و نخستين چيزى است كه در قيامت محاسبه مى شود و خير دنيا و آخرت را براى مسلمان به ارمغان مى آورد .

هشدار از خطر دشمنى با اهل بيت عليهم السلام

اقدام ديگر پيامبر(ص) ، سخنانى است كه ايشان در باره خطر دشمنى با اهل بيت و آثار زيانبار آن بيان نموده است، از جمله اين كه : دشمنى آنان موجب خشم الهى و قرار گرفتن در صف منافقان و كفّار خواهد شد و پايانى جز آتش دوزخ ندارد .[۷]

بيان تعداد «اهل بيت» و نام هاى آنان

احاديثى كه به شمار اوصيا و جانشينان پيامبر(ص) تصريح دارند، در كنار احاديثى كه نام اهل بيت در آنها آمده است ،[۸]از روشن ترين اقدامات پيامبر(ص) در معرّفى اهل بيت به شمار مى روند .

تعيين حقوق اهل بيت عليهم السلام

اقدام ديگر پيامبر(ص) ، حقوقى است كه ايشان براى جايگاه سياسى ـ اجتماعى اهل بيت، بيان نموده است ، مانند : حقّ مودّت (دوستى) ، حقّ ولايت (پيشوايى) ، حقّ اطاعت ، حقّ خمس و حقّ صلوات .[۹]

تأكيد بر جايگاه سياسى ـ الهى اهل بيت عليهم السلام

همه اقدامات پيامبر(ص) در جهت معرّفى «اهل بيت» ، مقدّمه بيان جايگاه سياسى ـ الهى آنان و توضيح اين حقيقت بود كه چرا خداوند، آنان را به عنوان اوصيا و جانشينان وى و زمامداران سياسى جامعه معرّفى نموده و چرا پيامبر(ص) آشتى با آنان را آشتى با خود و جنگ با آنان را جنگ با خود مى داند .[۱۰]

بارى ، بررسى سيره نبوى نشان مى دهد كه پيامبر خدا(ص) از هر راه ممكن براى معرّفى اهل بيت ـ كه در واقع ، آينده سازان جهان اسلام پس از وى بودند ـ بهره گرفت و از هيچ تلاشى فروگذار نكرد ، و حجّت را بر امّت تمام كرد؛ ولى افسوس كه با همه تلاش ها و سفارش هاى پيامبر(ص) ، تاريخ صدر اسلام نشان مى دهد كه اگر ايشان توصيه مى كرد به خاندان او ظلم و ستم كنند ، بيش از آنچه كردند، ممكن نبود انجام دهند![۱۱]

جالب توجّه، اين كه: پيامبر(ص) ، خود ، آينده را مى ديد كه پس از او امّتش با «اهل بيت» چه مى كنند . از اين رو، بخش عمده اى از احاديث نبوى ، در نهى از ظلم و جور بر اهل بيت است .[۱۲]

پيشگويى در باره دولت اهل بيت عليهم السلام

در احاديث متواترى كه شيعه و اهل سنّت، آنها را نقل كرده اند ، پيامبر خدا(ص) پيشگويى كرده كه قائم اهل بيتِ ايشان (امام مهدى عليه السلام ) ، حكومت جهانى اسلام را تشكيل خواهد داد و جهان را پر از عدل و داد خواهد كرد .[۱۳]از اين پيشگويى ها مى توان به عنوان آخرين اقدام پيامبر براى معرفى اهل بيت ، ياد كرد .


[۱]اختيار معرفة الرجال ، ص ۲۰۳ ، الرقم ۳۵۸ .

[۲]ر . ك : ص ۳۰۱ (اهل بيت عليهم السلام / فصل يكم / درود فرستادن پيامبر صلى الله عليه و آله بر اهل بيت عليهم السلام و ويژه ساختن آنان در فراخوانى به نماز) .

[۳]الكافي ، ج ۴ ، ص ۱۲۱ ، ح ۶ ، وص ۵۱۰ ، ح ۱۴ و ...

[۴]ر . ك : ص ۴۱۹ (اهل بيت عليهم السلام / فصل سوم : ويژگى هاى اهل بيت عليهم السلام / همتاى قرآن) .

[۵]ر . ك : : همين دانش نامه : ج ۱۰ ص ۷ (اهل بيت عليهم السلام / فصل چهارم : دانش اهل بيت عليهم السلام ) .

[۶]ر . ك : ص ۵۰۹ (اهل بيت عليهم السلام / فصل سوم / پاسداران دين) و ص ۵۲۳ (كان رسالت) و ص ۵۲۵ (بنيان هاى حق) و ص ۵۳۳ (دين با آنان آغاز مى گردد و با آنان پايان مى گيرد) .

[۷]ر . ك : همين دانش نامه : ج ۱۰ ص ۴۸۹ (اهل بيت عليهم السلام / فصل دهم / برحذر داشتن از دشمنى با اهل بيت عليهم السلام ) .

[۸]الكافي ، ج ۵ ، ص ۳۶ ، ح ۱ .

[۹]ر . ك : همين دانش نامه : ج ۱۰ ص ۳۲۳ (اهل بيت عليهم السلام / فصل هشتم : حقوق اهل بيت عليهم السلام ) .

[۱۰]مشيخة من لا يحضره الفقيه ، ج ۴ ، ص ۵۷ .

[۱۱]ر . ك : همين دانش نامه : ج ۱۰ ص ۳۵۵ (اهل بيت عليهم السلام / فصل هشتم / عناوين حقوقهم / ولايت) .

[۱۲]ر . ك : همين دانش نامه : ج ۱۰ ص ۵۳۹ (اهل بيت عليهم السلام / فصل يازدهم / ستم هاى رفته بر اهل بيت عليهم السلام ) .

[۱۳]ر . ك : همين دانش نامه : ج ۱۱ ص ۹ (اهل بيت عليهم السلام / فصل دوازدهم : دولت اهل بيت عليهم السلام ) .



پاسخگو : بخش پاسخ گویی پایگاه حدیث نت