سوره توبه دانسته است : ۱(لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ * فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُلْ حَسْبِىَ اللَّهُ لَآ إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ .۲
فرستادهاى از خود شما برايتان آمده كه سخت است بر او هر چيزى كه شما را رنج مىدهد . بر [هدايت] شما حريص است ، و نسبت به مؤمنان دلسوز و مهربان است . پس اگر از حق روى بگردانند بگو: خداوند مرا كفايت مىكند. هيچ معبودى جز او نيست. بر او توكل كردم و او صاحب عرش عظيم است).
نظريه
با بررسى مستند آرايى كه به آنها اشاره شد ، روشن مىگردد كه هيچ يك از آنها متكى به دليل قاطعى نيست . بنا بر اين بايد گفت :
اولاً : آخرين آيهاى كه بر پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نازل شده مشخص نيست .
ثانياً : آراى ياد شده را مىتوان به آخريّت نسبى حمل كرد ؛ يعنى اين آيات در اواخر عمر پر بركت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نازل شدهاند؛ ليكن راويان آنها به دليل آن كه اطلاعات لازم در اختيارشان نبوده، هر يك تصور كردهاند كه آخرين آيه همان است كه آنها باور دارند .
واپسين سوره كاملِ نازل شده ۳
در باره واپسين سوره كاملى كه نازل شده نيز گزارشهاى متعددى نقل شده است:
1. سوره نصر:
1.أسباب النزول : ص۱۸؛ مسند ابن حنبل : ج۵ ص۱۱۷؛ تفسير الطبرى : ج۱۱ ص۵۷.
2.توبه : آيه ۱۲۸ - ۱۲۹ .
3.ر . ك : ص ۱۷۷ (احاديث مربوط به آخرين وحى قرآنى) .
