بسا معاصرى كه دچار ستم و حسد شده يا در عقيده و مبنا و غير آن با شخص مورد بحث، اختلاف داشته باشد و اين امور او را از روح تحقيق و بىطرفى باز مىدارد. بدين رو، نمىتوانيم به نتايج مقرّره پيشگامان گذشته علم رجال اكتفا كنيم. به ويژه در بُعد جرح (تضعيف) نمىتوانيم آنها را مانند امور مسلّم ـ به نحوى كه گويا وحى مُنزل است ـ بپذيريم.
اينها فتاوى رجالى است كه هر كس بخواهد تقليد كند، بايد از اين فتاوى پيروى نمايد؛ امّا اگر كسى اهل اجتهاد و تحقيق باشد، بايد اين تضعيفها و طعن و ايرادها را بررسى كند. براى افراد آگاه و دستاندركار علم رجال روشن است كه بسيارى از اين تضعيفها و طعنها، به ويژه نزد اهل سنّت، ناشى از يك مبناى اعتقادى معيّن است؛ تا آنجا كه اگر يك راوى با او هم عقيده نباشد، مىكوشد تا او را دروغگو بداند و تا آنجا كه مىتواند، مورد طعن و جرح و اتّهام و ايراد قرارش دهد. اين كار بسيار انجام شده است و بسيارى به آن تصريح كردهاند؛ حتى در علم درايه و علم رجال. پس چگونه مىتوانيم در جرح و تعديل راويان، به عقيدهاى معيّن و ديدگاهى مشخّص اكتفا كنيم؟
مرحوم ميرداماد و محقّق بزرگ وحيد بهبهانى ـ كه در حوزههاى علميّه به عنوان مجدّد قرن دوازدهم شناخته شده است ـ در جرح و تعديل، به نصوص علماى رجالى شيعه اكتفا نمىكنند؛ بلكه جرح و تعديل آنها را با دقّت و تدبير مورد بررسى قرار مىدهند و منشأ آن را ملاحظه مىكنند.
در بررسى فتاوى علماى رجال در جرح، روشن مىشود كه عالم رجالى، گاهى در تشخيص و تمييز مفردات رجالى از مشتركات و جداسازى طبقه راوى و همچنين تشخيص شاگردان و اساتيد راوى و كتابهاى او اجتهاد مىكند. امّا چگونه است كه وقتى به جرح و تعديل و بررسى حال راوى مىرسد، او را مقلّد مىيابى، به ويژه در نزد عامّه؟! اين در واقع تقليد است نه اجتهاد.
روش ما، در اين بحث رجالى، ميراث روايى ما را به شكل علمى تحقيقى محافظت مىكند. بايد توجّه داشت كه نبايد به تضعيف ابنغضائرى و نجاشى و