در ميان احاديث امامان معصوم عليهم السلام نيز تنها در يكى از تفاسير كهن شيعه، آنهم فقط از حضرت صادق عليه السلام چند روايت تفسيرى ديدهمىشود كه اصطلاح «سبب نزول» در آنها بهكار رفتهاست. (39: ج 2، ص 56، 309، 355، 445، 451)
يك مورد ديگر نيز در كلمات منسوب بههمين بزرگوار، بهنقل از تفسير كهن ديگرى يافت شد كه در آن به «أسباب التنزيل» تعبير كرده و آگاهى از آن را، يكى از ويژگيهاى دانشوران قرآنشناس بيان فرمودهاند. (42: ج 93، ص 4، به نقل از تفسير نعمانى)
از آنجا كه اين كاربرد اندك و انگشتشمار، مىتواند به «نقل به معنا»، از طرف راويان احاديث، حمل شود، اين احتمال بعيد بهنظر نمىرسد كه شايد اصطلاح مورد بحث، نه در صدر اسلام كه در قرون بعدى وضع شده و سپس ميان مسلمانان رواج يافته است.
3. نزول قرآن
خداى بزرگ با اعطاى قرآن، منّتى بزرگ بر انسان نهاد. كلام پروردگار، از اين اعطاء با واژههاى گوناگونى نظير «وحى»، «القاء»، «ايتاء» و «تعليم» ياد فرموده كه بيش از همه، تعبير «نزول» و مشتقّات آن است.
دانشمندان از آيات كتاب خدا و روايات معصومين - سلام اللَّه عليهم أجمعين - چنين برداشت كردهاند كه براى قرآن كريم، دو گونه نزول، از ساحت قدس ربّانى بوده؛ كه هريك را حكمتهايى است:
نزول دفعى اجمالى: مقصود از اين نزول، فرودآمدن يكباره و يكپارچه حقايق نورانى و آسمانى قرآن مجيد، بهاجمال، در شب قدر ماه مبارك رمضان، است. در آيات زير دقّت كنيد:
شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس. (بقره (۲) / ۱۵۸)حم * و الكتاب المبين * إنّا أنزلناه في ليلة مباركة. (دخان (۴۴) / ۲ - ۳)إنّا أنزلناه في ليلة القدر. (قدر (۹۷) / ۱ ، ۴ ، ۵)