گمان برى كه اين با آنچه اصحاب ما - رضوان اللَّه عليهم - روايت كردهاند كه «هر كس قرآن را با رأى خود تفسير كند و به حقّ برسد، باز هم خطا كرده است» (۷: ج ۱، ص ۸۰) منافات دارد. در اين باره، حتّى، اصحاب اخبارى ما بر آن شدهاند كه قرآن، همه، متشابه است و تفسير آن جز با حديث، جايز نيست. من در پاسخ چنين گمانى مىگويم: سخن حق در اين مقام، همان است كه شيخ طوسى - طاب ثراه - فرموده مبنى بر اينكه ناسازگارى نه در كلام خداى متعال رواست و نه در سخنان اهل بيت عليهم السلام؛ چرا كه او درباره كتاب خود فرموده است: «بلسان عربيّ» (الشعراء (۲۶) / ۱۹۵) و كسانى را كه در قرآن، تدبّر نمىكنند، نكوهش كرده است. پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله نيز فرموده است: «إذا جاءكم عنيّ حديث، فاعرضوه على كتاب اللَّه: هر گاه حديثى از نزد من، به سويتان آمد، بر قرآن عرضهاش كنيد.» پس چگونه مىشود كه چيزى از قرآن، فهميده نشود؟
مرحوم شيخ طوسى، سپس، آيات قرآن كريم را به چهار بخش، تقسيم مىكند: 1. قسمى كه علم آن تنها نزد خداى متعال است؛ مانند: «إنّ اللَّه عنده علم الساعة». (لقمان (۳۱) / ۳۴) 2. قسمى كه همه آشنايان با زبان عربى، آن را در مىيابند؛ مانند: «قل هو اللَّه أحد». 3. قسمى كه مجمل است و ظاهر آيه از معناى آن، خبر نمىدهد؛ مانند: «و أقيموا الصلاة». تفصيل اين گونه آيات را جز از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله نمىتوان آموخت. 4. قسمى كه لفظ بين دو معنى و بيشتر، مشترك است كه در اين گونه آيات، تعيين مراد خداوند به طور قطعى، جز بهوسيله نصّ، روا نيست. بنابراين، نهى از تفسير قرآن با رأى، تنها متوجّه قسم نخست، و قسم سوم و چهارم در صورت اراده تفصيل، خواهد بود. (9: ج 1، ص 5 - 6؛ 3: ج 1، ص 29 - 30)
بارى، عقودالمرجان در 5 مجلّد و به دست محقّقان مؤسّسه فرهنگى «شمس الضحى» تصحيح و مدركيابى شده است. محقّقان اين مؤسّسه درباره روش تصحيح خود مىنويسند:
در تصحيح اين اثر نفيس، به نسخه منحصر بهفرد علّامه سيد محمّدتقى بن احمد موسوى حكيم [ از نوادگان مؤلّف]، اعتماد و مصادرى را كه مرحوم