النبى - به مركزى براى لهو و لعب تبديل شد، آنچنانكه آوازهخوانى، رقاصى، مجالس مختلط زن و مرد، مجلس شراب و مراكز آموزش غنا رواج پيدا كرد ۱. شعر در اين زمان قبيلهاى است؛ موضوع اصلى آن شجاعت، زيادى مال و نفر و هر آن چيزى است كه به آن افتخار مىكردند و واژهاى در قاموس سبّ و شتم نماند مگر آن كه به نظم درآمد. در حقيقت، جاهليّت اوّلى كه اسلام با آن مبارزه كرده بود، در ايّام حكومت اموى تمام چهره، رخ نمود ۲. گرچه مدينه، «دارالسّنه» نام گرفته بود، مردم در اين زمان بيشتر متأثر از ارزشهاى خلافت بودند تا سنت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و امامان شيعه عليهم السلام. پس از واقعه حرّه چنان حقارتى بر مردم مدينه تحميل كردند كه ناچار شدند به عنوان «برده يزيد» با فرمانده نظامى او بيعت كنند ۳. مسجد النبى صلى اللَّه عليه و آله كه روزى پايگاه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و مقرّ حكومت ايشان بود، به محلّى براى چهارپايان تبديل شده بود؛ ستوران را به ستونهاى مسجد مىبستند و چنانچه كسى قصد زيارت مزار پيامبر صلى اللَّه عليه و آله را داشت، او را با خنجر منع و تهديد مىكردند ۴.
موقعيّت امام سجاد عليه السلام در مدينه
علىرغم شرايط نامساعد و اوضاع نابسامانى كه در مدينه وجود داشت، امام سجاد عليه السلام، در سراسر حيات خويش، در مدينه ماند و جز براى حجّ و زيارت از آن خارج نشد. مورخان گزارش كردهاند كه ايشان براى زيارت مزار جدّش، علىبن ابىطالب عليه السلام، به عراق سفر كرد و مسلّم است كه مزار سيد الشهداء عليه السلام را نيز زيارت كرده است ۵، امّا اقامتگاه ايشان تا پايان عمر مباركشان، شهر رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و مضجع شريف اوست.
دوران حيات امام سجاد عليه السلام آكنده از سختى، مرارت و تنهايى است. طبق گزارش فضلبن شاذان پس از واقعه كربلا، تنها پنج نفر پيرامون امام عليه السلام باقى ماندند:
1.نك: شريف قرشى، ج ۲، صص ۴۰۷-۴۱۲
2.نك: شريف قرشى، ج ۲، صص ۴۱۵-۴۱۷
3.ابن ابىالحديد، ج ۳، ص ۲۵۹
4.مجلسى، ص ۱۱ ؛ عمادزاده، ص ۷۵۳
5.شريف قرشى، ج ۱، ص ۱۸۶