إنَّ أوْلِياءَ اللَّهِ هُمُ الَّذينَ نَظَرُوا إلى باطِنِ الدُّنيا إذا نَظَر النّاسُ إلى ظاهرِها... بِهِم عُلِمَ الْكِتابُ وَ بِهِ عَلِمُوا. وَ بِهِم قامَ الْكِتابُ وَ بِهِ قامُوا...
دوستان خدا كسانىاند كه به درون دنيا نگريستند، هنگامى كه مردم برون آن را ديدند... كتاب خدا به وسيله آنان دانسته شد و آنان به كتاب خدا دانايند. كتاب به واسطه آنان برپاست و آنان به كتاب برپايند.۱
اينان پرسشهاى خاصّى در محضر قرآن مطرح مىكنند و پاسخ صائب از قرآن دريافت مىدارند كه ديگران از طرح آن پرسشها و شنيدن پاسخ قرآن ناتواناند. و اين در واقع استنطاق قرآن است.
حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد:
ذلِكَ القُرْآنُ فَاستَنْطِقُوهُ وَ لَنْ يَنْطِقَ وَ لكِنْ أُخْبِرُكُم عَنْهُ. ألا إنَّ فيهِ عِلْمَ ما يَأتي، وَ الحَديثَ عَنِ الماضي، وَ دَواءَ دائِكُمْ، وَ نَظْمَ ما بَيْنَكُمْ.
اين قرآن را به سخن درآوريد و هرگز او به زبان عادى سخن نمىگويد؛ امّا من از او به شما آگاهى مىدهم. بدانيد در قرآن علوم آينده و اخبار گذشته و داروى بيماريها و نظم حيات اجتماعى شماست.۲
مراد اين است كه قرآن اگر چه نور، ذكر و «تِبياناً لِكُلِّ شيء» است، ولى استنطاق و به سخن در آوردن و نكتهيابى از قرآن در حدّ اعلى غير از معصومين عليهم السلام كار هركس نيست و بعضاً نتيجه معكوس مىدهد...
(وَ لَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَاراً)۳ و به تنهايى براى تذكّر كافى نيست و اين هدف بدون امامت تأمين نمىشود.۴زانكه از قرآن بسى گمره شدندزين رسن قومى درونِ چَه شدند
مر رسن را نيست جُرمى اى عنودچون تو را سوداى بالا سر نبود
1.نهج البلاغه، حكمت ۴۳۲
2.نهج البلاغه، خطبه ۱۵۸
3.اسراء (۱۷) / ۸۲
4.برپايه نصوص ياد شده مفسّران و نويسندگان علوم قرآنى بر ضرورت... بهرهگيرى از احاديث در تفسير قرآن تأكيد كردهاند (نك: مجمع البيان، ج ۱، ص ۳۹ و ۴۰؛ متشابه القرآن و مختلفه، ج ۲، ص ۱۴۸؛ البيان فى تفسير القرآن، ص ۳۹۷؛ مناهج البيان، جزء ۱، ص ۱۵ و ۱۸؛ البرهان، ج ۲، ص ۱۵۶؛ الاتقان، ج ۲، ص ۳۵۱؛ مناهل العرفان، ج ۱، ص ۴۸۰ و ۴۸۱. براى تفصيل، نك: به مقاله نقش احاديث معصومان در تفسير قرآن نوشته آقاى على نقى خدايارى، فصلنامه سفينه، شماره ۲ (بهار ۱۳۸۳) ص ۸ و ۹ و ۱۰.