ضرورت تحمّل آن را كشف مىكرد.
درباره اين بيان صدوق بايد توضيح داد كه او تا جايى كه متن احاديث را در بيان مراد خود كافى و رسا ببيند، به توضيح نمىپردازد. بدين روى، اين حديث را مىتوان ديدگاه صدوق دانست.
3- شيخ مفيد در بيان و تعريف عقل به اين نكته بسيار مهم اشاره مىكند:
يُسمّى عقلاً لِأنَّه يَعْقِلُ عَنِ الْمقَبَّحاتِ. ۱
عقل ناميده مىشود چون (عاقل را) از ارتكاب زشتيها باز مىدارد.
اين جمله كوتاه و پر معنى، اشاره به معناى وجدانى، لغوى و روايى عقل دارد. ايشان همچنين بر انفكاكناپذير بودن «عقل» از «سمع» تأكيد مىنمايد ۲ و اين امر را مورد اتفاق علماى اماميه مىداند. اين همان لازمهاى است كه ميان عقل (حجّت باطنى) و شرع (حجّت ظاهرى) برقرار است.
4- علّامه محمّدباقر مجلسى در كتاب بحارالانوار، شش معناى اصطلاحى براى عقل بيان كرده است و اكثر اخبار مربوط به عقل را ناظر به معناى اوّل و دوم آن مىداند كه به تصريح ايشان، مآل و نتيجه واحد دارند. اين دو معنا عبارتاند از:
الأوّل هو قوّةُ إدراك الخير و الشرّ و التمييز بينهما... الثاني ملكةٌ و حالةٌ في النَفْسِ تَدعُو إلى اختيار الخير و النَفعِ و اجتنابِ الشرورِ و المضارّ و بها تَقوى النَفْسُ على زَجْرِ الدواعي الشهوانيّة و الغضبيّة و الوساوسِ الشيطانيّة. ۳
اوّل عبارت است از توانايى ادراك خير و شرّ و تشخيص آنها... دوم حالت نفسانى راسخى كه به انتخاب خير و فايده و اجتناب از شرور و ضررها فرامىخواند و نفس به سبب همين ملكه نفسانى قدرت مىيابد كه انگيزههاى شهوت و غضب و وسوسههاى شيطانى را منع نمايد.
1.مفيد، النكت فى مقدمات الاصول، ص ۲۲
2.مفيد، اوائل المقالات، ص ۴۴، شماره ۷ و ۸
3.مجلسى، بحارالانوار، ج ۱، ص ۹۹