3) بررسى چند ديدگاه در تفسير آيه (سَنُقْرِئُكَ فَلَاتَنْسَى)
در تفسير اين آيه شريفه، دو قول عمده وجود دارد:
قول اوّل: تفسيرى است كه در مجمع البيان مطرح شده است. مرحوم طبرسى در ذيل اين آيه مىنويسد:
و قيل معناه: سيقرأ عليك جبرئيل القرآن بأمرنا فتحفظه ولاتنساه؛ أي: سنقرأ عليك بوساطة جبرئيل فتحفظه ولاتنساه. فجعل قراءة جبرئيل، قراءة له تعالى. ۱
و گفته شده كه معناى آيه چنين است: جبرئيل به امر ما قرآن را براى تو خواهد خواند، پس تو آن را حفظ مىكنى و فراموشش نمىكنى؛ يعنى ما به واسطه جبرئيل بر تو قرائت خواهيم كرد، پس تو حفظ مىكنى و فراموشى نمىكنى. پس خداوند قرائت جبرئيل را قرائت خويش قرار داده است.
بر اين قول دو اشكال وارد است: اوّل اينكه «قَرَأَ» خود به يك مفعول متعدّى است و چون با همزه اِفعال نيز متعدّى گردد، به دو مفعول نيازمند خواهد بود؛ و قرائتكننده، به صريح آيه، خداوند سبحانه است. در نتيجه، تأويل آيه به اينكه جبرئيل بر تو قرائت خواهد كرد، ضرورتاً نادرست است. دوم اينكه بر فرض پذيرش قرائت توسّط جبرئيل، باز هم ميان قرائت جبرئيل و عدم فراموشى پيامبر، تكويناً ملازمهاى وجود ندارد؛ و از همينجا سستى بيان زمخشرى در ذيل آيه نيز معلوم مىشود. وى مىگويد:
خداوند با آيه روشنى، به پيامبر بشارت مىدهد به اينكه آنچه از وحى بر پيامبر خوانده مىشود، توسّط جبرئيل قرائت مىگردد و او با اينكه امّى است و نمىنويسد و نمىخواند، قرآن را حفظ مىكند و فراموش نمىكند. ۲
افزون بر اين، اين كلام دچار اختلاف و تناقض است؛ زيرا زمخشرى در ذيل آيه