نيست؛ بلكه يكى از انواع «معلومات» ماست و براى ايشان خلط ميان «علم» و «معلوم» صورت گرفته است. البتّه ما در اين نوشتار وارد تشريح و توضيح اين بحث نمىشويم و علاقهمندان را به برخى از منابع موجود در اين بحث ارجاع مىدهيم. ۱
بحث دوم كه آن را در اينجا ذكر مىكنيم، اين است كه هرچند معرفت ما نسبت به اشياء به تصوّر ذهنى داشتن از آنها نيست، امّا پس از تحقّق معرفت، امكان تصوّر برخى از آنها وجود دارد. در مورد خداى - عزّ و جلّ - چنين امكانى هم وجود ندارد؛ يعنى نه تنها معرفت پروردگار از طريق تصوّر ذهنى نسبت به ذات مقدّسش نمىباشد، بلكه اصولاً هيچگونه تصور مطابق با واقعى از آن ذات قدّوس - حتّى پس از معرفت او - هم امكان ندارد. بنابراين اگر كسى در بحث اوّل ما ايراد و مناقشهاى داشته باشد و معرفت مخلوقات را به تصوّر ذهنى از آنها بداند، امّا در خصوص معرفت خدا نمىتواند به چنين چيزى قائل شود؛ چون اصولاً ذات مقدّس ربوبى قابل تصوّر نمىباشد (دقت فرماييد).
ما اين مطلب را هم عقلاً مىتوانيم اثبات كنيم و هم با استفاده از ادلّه نقلى. از جنبه عقلى، مىتوان گفت كه اگر كسى حقيقتاً خداوند را شبيه به مخلوقات نداند و هرگونه مسانخت و مشابهت بين خدا و خلق را مُحال بشمارد، بهسادگى، تصديق مىكند كه امكان تصوّر خداوند وجود ندارد. كسانى كه خواستهاند براى خدا صورت ذهنى درست كنند و آن تصوّر را معرفت بوجه خدا قرار دهند، در واقع، بهنوعى تشبيه گرفتار آمدهاند، بدون آنكه خود توجّه داشته باشند. اين مطلب با بررسى آنچه فلاسفهاى نظير مرحوم علّامه طباطبايى و استاد مطهرى تحت عنوان «چگونگى تصوّر خدا» آوردهاند، قابل اثبات است.
ما پيش از ورود به طرح و نقد مباحث فلاسفه، آنچه را نظريّه مورد بحث در چگونگى تصوّر خدا بيان كرده، مطرح مىكنيم و پس از بررسى و نقد آن به بيان
1.نك: بنىهاشمى، گوهر قدس معرفت؛ همو، كتاب عقل