اباطيل و اراجيف باك ندارد اين قصه را باطل شمرده وگويد يحيى بن زكريا سالهاى بسيار پس از بخت نصّر به دنيا آمد. ^۱
1927. ** گردون عرابه و گارى است. ^۲
روض الجنان:... و بُختِ نصّر و لشكرش گبركان بودند. ^۳
1928. علامه شعرانى: گبر به اصطلاح زمان ما زردشتيانند وبخت نصّر زردشتى نبود. و بايد دانست بعض افسانه هاى بى اصل و سخنان مبالغه آميز را كه مفسران ما از يهود و ديگران گرفته در ضمن تفسير آورده اند نبايد با اصل مفاد قرآن آميخت. آنچه از قرآن استفاده مى شود آن است كه معبد بيت المقدس دوبار آباد شد و دوبار ويران و اين در تاريخ يهود مشهور است آبادى اول از آغاز دولت آنان بود تا زمان بخت نصّر كه ويران شد و يهوديان پراكنده شدند و بار دوم از زمانى بود كه كورش پادشاه فارس آنان را بازگردانيد و بيت المقدس را ساخت وهمچنان آباد بود تا در عهد روميان، تيطوس آن را خراب كرد و يهوديان پراكنده شدند و آيه قرآن اشاره به اين دو است و جنگها كه ميان بنى اسرائيل و دشمنان واقع شد و منجر به شكست آنان و تصرف بيت المقدس شد بسيار است، هيچ يك بدان حد نرسيد كه مستأصل گردند. و مورخين نصارا آنها كه به اسلام و قرآن عنايت داشتند قول مفسران را متمم قرآن دانسته وميان آنها امتياز ندادند اما اصل مفاد قرآن مطابق تاريخ آنها صحيح است و حضرت موسى عليه السلام در اول و آخر سفر مثنى به اين خرابيها و آباديها خبر داده است و اقوالى كه مفسران از علماى يهود و ديگران اقتباس كرده ـ چنان كه لازم نقل روايات شفاهى است ـ در آن اشتباه وتصرف بسيار شده است و نصارا اغلاط آنان را موجب طعن بر قرآن دانستند، نعوذ بالله. ^۴

بعضى 17 يا 27 ربيع الاوّل يا 27 ربيع الاخر يا 29 رمضان يا 27 رجب و بعضى گويند در شوال و بعضى در ذى القعده و پيش از هجرت بود به يك سال يا دو سال يا سه سال. ^۱

2. «وَ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ جَعَلْناهُ هُدىً لِبَنِي إِسْرائِيلَ أَلاّ تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلاً» .

روض الجنان:... «اَلاّ تَتَّخِذوا» ، «اَنْ» مع الفعل در محلّ نصب باشد، بتضمين. ^۲
1925. علامه شعرانى: يعنى «آتينا موسى» متضمن معنىِ «أوحينا» است. ^۳

5 ـ6. «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولاً * ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً» .

روض الجنان: ... حذيفة بن اليمان گفت: در قصه اين آيات، من قوله: «قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ» اِلى قوله: «وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْكافِرِينَ حَصِيراً» ، ^۴ كه رسول صلى الله عليه و آله گفت: چون بنى اسرائيل تعدّى و ظلم از حد ببُردند و پيغامبران را كشتن گرفتند، خداى تعالى مَلِك پارس بُخت نصّر را بر ايشان مسلّط كرد و مُلك و پادشاهى او هفتصد سال بود بيامد با لشكرى بسيار به در بيت المقدس فرو آمد و آن را حصار داد و بگشاد و هفتاد هزار مرد را بر خون يحيى زكريّا بكشت* و اهل بيت المقدّس را برده كرد و آن شهر به غارت داد و سلب و حُلىّ بيت المقدس بياورد در آن صد هفتاد هزار گردون** گران بار از مالها و حُلى ايشان، از آنجا بياورد. ^۵
1926. علامه شعرانى: * اين قصه صحيح نيست، حتى ثعلبى در قصص الانبيا كه از نقل