گفت: افْسُوس. بدانست كه شهر آن است... . ۱
2032. علامه شعرانى: افسوس از شهرهاى آسياى صغير است و امروز جزء كشور تركيه در جنوب ازمير و در عرض شمالى 38 درجه نزديك ساحل درياى روم. و در قديم معبدى در آنجا ساخته بودند كه اطلال آن هنوز باقى است. ۲
روض الجنان:... آن تابوت از آنجا، برآوردند و آن قفل بگشادند. در آنجا دو لوح ديدند از ارزيز بر او نقش كرده كه: در فلان تاريخ در عهد مملكت دقيانوس، مَكْسلمينا، و محسلمينا،* و يمليخا، و مرطونس، و نسوطوس، و نيورس، و بكريوس، و بطينوس،** جوانانى بودند بر اين شكل و بر اين هيأت، از فتنه پادشاه وقت بگريختند كه قصد ايشان مى كرد براى دين... . ۳
2033. علامه شعرانى: * محسلمينا تكرار مكسلمينا است به املاى ديگر وگرنه هشت تن مى شوند. ۴
2034. ** اصل اين اسامى غير مضبوط و تصحيف شده را مشكل است به دست آوردن و حكايت اصحاب كهف را مسيحيان سريانى وحبشى و يعقوبى و ارتودوكس يونانى و كليساى لاتين قبول دارند وعده آنها را هفت تن و موطن آنان را شهر افسس مى دانند اما مدت خواب آنان را گويند در حدود 150 سال بود از زمان دقيانوس تا تئودوس دويم واسامى اين هفت يونانى است. اما طايفه جديد نصارا كه پروتستان... مى نامند اصل قصه را مجعول مى پندارند، چون راويان بسيار به اختلاف روايت كرده اند واعتماد بر هيچ يك ندارند. و حقيقت آن است كه نمى توان اصل هيچ حكايت را انكار كرد براى اختلاف راويان و آنچه در نص قرآن مذكور است صحيح و واجب القبول و تفاصيل ديگر مشكوك است. ۵
1.روض الجنان، ج ۱۲، ص ۳۲۱؛ در چاپ مشهد «دفسوس» ضبط شده است.
2.روح الجنان، ج ۷، ص ۳۰۸.
3.روض الجنان، ج ۱۲، ص ۳۲۴.
4.روح الجنان، ج ۷، ص ۳۱۰.
5.روح الجنان، ج ۷، ص ۳۱۰.
