استاد كورانى: در جهان اسلام و مراكز اسلامى كارهاى برجسته اى در زمينه حديث انجام داده اند؛ مثلاً در حوزه قم، دارالحديث، مؤسسه بزرگى است كه به كار حديث در جنبه هاى مختلف اشتغال دارد. برشمردن كارهاى همين مؤسسه حديثى مى تواند حجم و عمق كار را نشان دهد.
علوم حديث : به نظر شما كدام يك از شيعه و عامه در زمينه حديث كارهاى جديد و قوى تر كرده اند؟ و كدام جلوترند؟
استاد كورانى: در حفظ و نشر حديث و ياد دادن آن به مردم، سنىّ ها جلوترند. آنان احاديث بخارى را به مردم و بچّه ها ياد مى دهند، در پاكستان، هندوستان احاديث را مى خوانند و حفظ مى كنند. اما در تحقيق و تحليل احاديث، شيعه جلوتر است.
علوم حديث : عوامل و انگيزه هاى جعل روايات چه بوده است؟ آيا غير از مسائل حكومت مسائل ديگرى هم در نظر بوده است؟
استاد كورانى: خيلى مسائل ممكن است نقش داشته باشد، اما اصلى ترين انگيزه براى جعل حديث، انگيزه سياسى بوده است، شروع اين مسئله به زمان پيامبر اسلام (ص) برمى گردد، حضرت بالاى منبر تشريف بردند و فرمودند: «الا و من كذب على فليتبوء مقعده من النار» اين جريان ادامه پيدا كرد و نتيجه آن به نفع قبايلى تمام شد كه در مقابل بنى هاشم صف آرايى كرده بودند. اين انگيزه، سياسى بود. انگيزه هاى غير سياسى هم براى جعل روايات و احاديث از عالِم گرفته تا غير عالم و … در كار بود. ذهبى مى گويد دو نفر آمدند پيش يكى از راويان حديث، راوى حديث به يكى از آنها رو كرد و گفت: مقدارى پول به عنوان هديه به ما بده، گفت: ندارم، گفت مگر نشنيده اى اين حديث را … فلان از فلان از فلان … ( به اين مضمون) كه: «هيچ كس نبايد ديگرى را رد كند و به او هديه ندهد.» آن مرد از اين حديث جعلى مرتب و منظم شده خوشش آمد و درهمى به او داد.
راجع به احاديثى كه در باره تعريف و يا مذمت اقوام آمده بايد شك كرد، مثلا حديثى كه مى گويد: «لغة اهل الجنة عربية» البته من بررسى نكردم ولى انسان بايد احتمال جعلى بودن را بدهد.
يا روايات در مذمت و يا مدح فارس؛ يكى از آنها اين است: كه «حملة العرش يتكلمون بالفرسية».
همين طور احاديث راجع به شهرها و كشورها؛ مثلاً در تعريف شام يهوديان خيلى حديث نقل كرده اند. بعضى از جاعلين حديث، خود تصريح كرده اند كه انگيزه جعل آنها تشويق مردم به خواندن قرآن و دورى از حديث بوده است.
ممكن است انگيزه جعل گاهى صرفا قوميّت و تعصب به اقوام و طوايف باشد، مثلا در نقد ابن ماجه، محدثين مى گويند: ابن ماجه در نقل اين حديث كه در فضل قزوين از پيامبر نقل مى كند كه: «… يرابطون فى قزوين …» از باب تعصب وى به شهر خودش قزوين بوده است. بنابراين مى توان گفت يكى از انگيزه هاى اصلى در جعل روايات مسائل سياسى بود؛ البته انگيزه هاى ديگرى مانند مالى، قومى، ملى و … هم نقش داشته است.
