تفرشى ، سيّد امير فيض اللّه (م 1025 ق) .

180 . رجال التفرشى .
الذريعة ، ج 10 ، ص 100 (ش 210) .
مرحوم سيّد نعمة اللّه جزايرى در كتاب المقامات ، در شرح حال اين مؤلّف آورده است كه ايشان ، داراى كتابى رجالى شبيه به نقد الرجال سيّد مير مصطفى تفرشى (زنده 1044ق) است كه به زودى بيان خواهد شد .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج 10 ، ص 140) ، اين كتاب را با عنوان رجال الأمير فيض اللّه فهرست نموده است .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .

استر آبادى ، ميرزا محمّد (م 1028 ق) .

181 . منهج المقال فى تحقيق أحوال الرجال ، سنگى .
اين كتاب كه به رجال الكبير شهرت دارد ، مشتمل بر مقدّمه ، متن و خاتمه است . مؤلّف در مقدّمه اى بسيار مختصر ، روش كلّى خود را در تأليف كتاب ، به همراه رموزى براى هر يك از معصومان عليهم السلام و مصادر خود ، بيان داشته است .
متن كتاب ، در بردارنده شرح حال رجال حديث با استناد به كلمات علماى متقدّم و متأخّر شيعه و اهل سنّت است . در ذيل نام بسيارى از راويان ، نام مصدر مورد مراجعه در اخذ مطالب ، به همراه توثيق ، تضعيف ، ضبط بعضى از اسامى ، فهرست تأليف ها ، تاريخ زندگى ، طريق هاى ذكر شده ، شامل : راوى و مروى عنه و رواياتى كه از معصومان عليهم السلام در خصوص اين شخص وارد شده ، آورده شده است .
اسامى بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم شده اند .
خاتمه كتاب ، شامل چند فايده رجالى است و بعضى از اصطلاحات موجود در اسناد كتاب هاى حديثى ، شرح حال بعضى از نوّاب خاص در زمان غيبت صغرى ،
اسامى و شرح حال مختصر مدّعيان نيابت امام زمان (عج) ، اسامى و شرح حال اشخاصى كه صاحب توقيع بوده اند ، آورده شده است .
در پايان ، طريق شيخ طوسى و شيخ صدوق در مشيخه به هر يك از مشايخ اين دو مؤلّف كه در صدر اسناد كتاب هاى التهذيب ، الاستبصار و كتاب من لا يحضره الفقيه آمده ، بيان شده است .
همچنين روايات نقل شده از رجال الكشّى كه در بيان جريان ها و مذاهب مختلف به طور عام وارد شده اند و طُرُق علاّمه به شيخ طوسى و شيخ صدوق ، ابو عمرو كشّى و احمد بن عبّاس نجاشى آورده شده است .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج 10 ، ص 141 ، ذيل ش 260) ، اين كتاب را با عنوان الرجال الكبير و نيز با عنوان هاى رجال السيد الميرزا محمّد و الوجيز الكبير (ج 10 ، ص 145 و ج 25 ، ص 42 ، ش 216) فهرست نموده است .
حاشيه هاى مختلفى بر اين كتاب نوشته شده كه عبارت اند از :
حاشيه مؤلّف (ميرزا محمّد استر آبادى) (م 1028 ق) .
حاشيه محمّد بن حسن عاملى شامى (محمّد سبط) (م 1030 ق) .
حاشيه ابو الحسن ابو عبد اللّه (زنده در 1051 ق) ، با عنوان رجال المولى أبى الحسن .
حاشيه نعمة اللّه نصيرى شيرازى (زنده در 1051 ق) .
حاشيه على اصغر شامى عاملى (ق 11) .
حاشيه عناية اللّه قهپايى (م ق 11) .
حاشيه ميرزا عبد اللّه افندى (م ح 1130 ق) .
حاشيه سيّد عبد اللّه جزايرى شوشترى (م 1173 ق) .
حاشيه نصير الدين رشتى (م 1270 ق) با عنوان كتاب الرجال .
حاشيه على حكيم نجفى (م 1300 ق) .
حاشيه احمد بن صالح بحرانى قطيفى (م 1315 ق) .
حاشيه شرف الدين على بن محمّد مرعشى تبريزى (م 1316 ق) .
حاشيه ميرزا محمّد على مدرس چهار دهى نجفى (م 1334 ق) .
حاشيه سيّد محمّد علم الهدى كابلى (م 1368 ق) .
حاشيه فضل اللّه زنجانى (م 1370 ق) .
حاشيه سيّد حسين طباطبايى بروجردى (م 1380 ق) .
مرحوم محمّد باقر وحيد بهبهانى (م 1206 ق) در شرح اين كتاب ، تعليقه هايى به همراه پنج فايده رجالى تأليف نموده است كه تعليقه هاى وى ، مشهور به التعليقة البهبهانية و حاشية على منهج المقال است ، فوايد پنجگانه اين تعليقه در ابتداى اين كتاب ، آمده است .
در حاشيه و تكميل اين كتاب ، محمّد جعفر خراسانى اصفهانى (زنده در 1151 ق) ، كتاب إكليل المنهج ، و ابو على محمّد بن إسماعيل مازندرانى (م 1216 ق) در شرح و تكميل اين كتاب ، منتهى المقال را تأليف نموده است .
182 . حاشية على منهج المقال فى علم الرجال .
الذريعة ، ج 6 ، ص 226 (ش 1270) .
اين حاشيه بر كتاب منهج المقال همين مؤلّف با رمز «منه ره» آورده شده است .
183 . تلخيص المقال فى معرفة الرجال ، سنگى .
اين كتاب كه به رجال الوسيط هم شهرت دارد ، در واقع ، خلاصه اى از كتاب منهج المقال همين مؤلّف است ، به اين ترتيب كه مؤلّف ، به دليل حجم زياد كتاب منهج المقال ، اقدام بر تلخيص آن نموده است . ايشان در اين كتاب ، از بيان بعضى از اسامى و مطالب در شرح حال رجال ، اجتناب نموده است و در بيان مطالب ، همان مطالب و الفاظ موجود در كتاب منهج المقال را آورده است .
در اين نسخه ، قبل از شروع كتاب ، متن الوجيزة ى شيخ بهايى در علم درايه ، آورده شده است .
خاتمه كتاب ، شامل چند فايده رجالى و در بردارنده اسامى اشخاصى است كه مشهور به كنيه اند . همچنين شامل مطالب زير است :
«ابو جعفر» ، كه «سعد بن عبد اللّه » راوىِ از وى باشد ؛
«عدّة» در اسناد كتاب هاى شيخ صدوق و شيخ كلينى ؛
مباحثى در مورد بعضى از راويان حديث ؛
شرح حال امام زمان (عج) به همراه اسامى نايبان ايشان ؛
توثيق صاحبان توقيع ؛
مذمومان در نزد شيخ طوسى ؛
صحّت طريق شيخ طوسى و شيخ صدوق در مشيخه كتاب هاى التهذيب ، الاستبصار
و كتاب من لا يحضره الفقيه ؛
طُرُق علاّمه حلّى به شيخ طوسى ، شيخ صدوق ، ابو عمرو كشّى و احمد بن عبّاس نجاشى .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج 4 ، ص 420 ، ش 1852) ، اين كتاب را با عنوان تلخيص الأقوال فى معرفة الرجال و نيز با عنوان الرجال الوسيط (ج 1 ، ص 158) فهرست نموده است .
بر اين كتاب ، حواشى اى زده شده كه عبارت اند از :
حاشيه مؤلّف ، يعنى ميرزا محمّد بن ابراهيم استر آبادى .
حاشيه محمّد مقيم شجاعى شريف شيرازى (زنده در 1028 ق) .
حاشيه محمّد بن حسن بن زين الدين عاملى (محمّد سِبط) (980 ـ 1030 ق) .
حاشيه محمّد جعفر فارس آبادى (زنده در 1047 ق) .
حاشيه نعمة اللّه بن قوام الدين محمّد نصيرى شيرازى (زنده در 1051 ق) .
حاشيه عبد اللّه بن صالح سماهيجى (م 1135 ق) .
حاشيه محمّد بن هاشم تقوى لكهنوى (م 1323 ق) .
حاشيه سيّد حسن بن هادى صدر الدين عاملى اصفهانى كاظمى (1272 ـ 1354 ق) .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .
184 . توضيح المقال .
الذريعة ، ج 4 ، ص 498 (ش 2233) .
مؤلّف در اين كتاب ، شرح حال راويانى را كه نص بر توثيق آنها وارد شده ، بيان نموده است و از بيان شرح حال راويان مهمل ، اجتناب نموده است .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج 25 ، ص 42) ، اين كتاب را با عنوان الوجيز و نيز با عنوان هاى الرجال الوجيز (ج 10 ، ص 158) و الرجال الصغير (ج 10 ، ص 121) فهرست نموده است .
ايشان در موارد مختلف متذكّر مى شود كه به اين كتاب دسترسى پيدا نكرده است ؛ ليكن در الذريعة (ج 10 ، ص 121) و در كتاب مصفّى المقال (ص 430) بيان مى نمايد كه در فهرس الخزانة الرضوية و فهرس كتب الحاج سيّد على الايروانى فى تبريز ، نام اين كتاب آورده شده و با عنوان توضيح المقال معرّفى شده است .
اين كتاب ، كوچك ترين تأليف از سه كتاب رجالى ميرزا محمّد استر آبادى است و به همين دليل ، به رجال الصغير مشهور شده است . دو كتاب ديگر اين مؤلّف ، عبارت اند از : منهج المقال ، مشهور به رجال الكبير و تلخيص الأقوال ، مشهور به رجال الوسيط .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .
185 . حاشية على تلخيص الأقوال .
الذريعة ، ج 6 ، ص 48 (ش 236) .
اين حاشيه بر تلخيص الأقوال ، معروف به رجال الوسيط تأليف همين مؤلّف ، آورده شده است .
محقّق تهرانى ، نسخه اى از كتاب كه اين حاشيه را در برداشته است ، مشاهده كرده و نشانى داده است .