2 - 4 - 2 . بررسى چند نظريه :
آراء و اقوال بسيارى از دانشمندان علوم قرآنى در موضوع محكم و متشابه ارائه شده كه سيوطى در «الاتقان فى علوم القرآن» جلد 2 و شيخ محمد عبده در تفسير «المنار» جلد 3 اين اقوال را گردآورى كردهاند.
مرحوم آيت الله محمد باقر ملكى ميانجى ده قول و نظريه را در تعريف و توضيح آيات محكم و متشابه ذكر و هريك را به اختصار در ترازوى نقد و بررسى به سنجش آورده است.
اجمال اقوال دهگانه به قرار زير است:
آيات محكم آيات متشابه
1 به آن عمل مىشودبه آن ايمان آورده، عمل نمىشود
2 شناخته شدن مراد آن به ظهور يا تأويل دانش و شناخت آن خاصّ خدا است .
3 احتمال تأويل به بيش از يك وجه ندارداحتمال تأويل به وجوه متعدد دارد.
4 معقول المعنى باشد مقابل معقول المعنى باشد.۱
5 تأويل آن همان تنزيل آن است جز به تأويل دريافتنى نيست
6 به خودىِ خود مستقل مىباشدبا ارجاع به غير، استقلال پيدامى كند
7 احكام حلال و حرام را بيان مىكنندباقى آيات متشابهاند كه همديگر را تصديق مىكنند
8 نسخ نشدهاند نسخ شدهاند = آيات منسوخ
9 الفاظ آن تكرار نشده باشد الفاظ آن تكرار شده باشد.
10 آيات غير صفات خداستآيات صفات خداست. تنها صفات خدا، متشابه هستند.
1.ظاهراً در اين تعريف، منظور از معقول المعنى مسايل غير تعبدى است كه مقابل احكام تعبدى قرار دارد.