وجود داشتند كه ملقب به «رازى» بودند. اين افراد يا اهل رى بودند و يا چندى را در رى گذرانيده بودند. از ديگر دلايل مهم ارتباط امامان با شيعيان رى و كثرت شيعيان در آنجا، وجود يكى از وكلاى امام عصر به نام ابو الحسن محمّد بن جعفر اسدى در رى است. همچنين از ديگر چهرههاى شاخص اصحاب ائمّه، حضرت عبد العظيم حسنى است كه در شمار اصحاب امام رضا، امام جواد و امام هادى عليهم السلام بود. آمدن ايشان به رى هم نشانه وجود تشيّع در اين شهر و هم زمينهاى براى رشد دعوت شيعى بوده است. ۱
علاوه بر وجود افراد و شخصيتهاى شاخص، پايهگذارى و اقتدار حكومتهاى شيعهمذهب نيز در گرايش به تشيّع، حائز اهميت است. بنا بر اين، حكومت هشتادساله آل بويه در رى، با ملاحظه گرايشهاى شيعى و وزراى آنان، باعث ترويج هرچه بيشتر تشيّع در اين شهر گرديد. شاهان اين خاندان، خود از مروّجان فرهنگ و فضيلت بودند. همچنين صاحب بن عبّاد، بىنهايت علاقهمند به خاندان نبوّت بوده و بيش از نيمى از اشعارش در ستايش اهل بيت عليهم السلام است. او در رى، صاحب كتابخانهاى عظيم بود كه مثل آن را در هيچ عهدى براى هيچ بزرگى ذكر نكردهاند. گويا در آن زمان، اين كتابخانه به ميزان مجموع كتابخانههاى سراسر اروپا كتاب داشته است. دليل اين دعوى نيز سخن آرتور آپهام پوپ است. او اظهار مىكند:
شايد كتابخانه شخصى مانند صاحب بن عبّاد در قرن دهم ميلادى، معادل مجموع كتابخانههاى سراسر اروپا بوده باشد و بديهى است كتابهاى خوشخط مُذهّب اعلى در ميان آنها كم نبوده. ۲
خاندانهاى اصيل شيعى همچون خاندان بابويه، از ديگر عوامل پايدار در گرايش شيعى اين منطقه است. نخستين فرد، على بن حسين بن موسى بن بابويه، پدر شيخ صدوق است كه ابتدا در قم مىزيسته است؛ امّا در رى نيز آمد و شدى داشته است. ۳
1.همان، ص ۱۹.
2.پژوهشى در شاهنامه، ص ۱۱۰.
3.تاريخ گسترش تشيّع در رى، ص ۳۷.