الأولياء و الأعداء و إطباق القرباء و البعداء واحد الدهر و ثمال أهل العصر و غرّة الأفلاك الدائرة و عمدة العترة الطاهرة لا جرم قد ملكه اللَّه زمام الدهر و أنفذ حكمه فى البر و البحر و.... . ۱
همچنين كتاب مناقب آل محمّد يا النعيم المقيم لعترة النبأ العظيم، اثر شيخ شافعيه شرف الدين ابو محمّد عمر بن شجاع الدين موصلى (م657ق) در موصل، ظاهراً به درخواست حاكم عترتدوست موصل تدوين شده است. نويسنده اين اثر نيز در مقدّمه، از مناقب حاكم آن ديار، بسيار سخن گفته است. آنچه قدرى جاى تأمّل دارد، اين است كه در مناطق مصر و حكومت فاطميان، انتظار آن است كه اين گونه آثار بيش از ديگر مناطق بوده باشد و حال آن كه چنين نيست. عماد الدين طبرى صاحب كتاب مناقب الطاهرين (نوشته به سال 673ق) نيز اثرش را به نام خواجه بهاء الدين محمّد جوينى، پسرخواجه شمس الدين جوينى نگاشت ۲و اربلى نيز كتاب كشف الغمّه را به احتمال قوى، تحت تأثير كرامتهاى جوينى نگاشته است؛ چه اين كه وى كاملاً از جهات مادّى، مديون خاندان جوينى است و به اين نكته نيز اشاره مىكند.
بنا بر آنچه، گذشت به خوبى روشن شد كه در دو سده ششم و هفتم هجرى، كتابهاى مناقب، رشد دو چندانى داشتهاند كه آمار آنچه به دست ما رسيده، حكايت از آن دارد كه در هيچ بُرههاى از تاريخ اسلام، اين تعداد كتاب به اين شيوه، نگاشته نشده است. چرايىِ اين فزونى، نيازمند به تحليل جدّى و بازخوانىِ آثار اين دوران است. در اين پژوهش سعى شد تا دلايلى را براى پاسخ دادن به اين چرايى تبيين كنيم. مهمترين دلايل را در دو عامل سياسى و همچنين علمى - فرهنگى مىتوان يافت. با توجّه به اهمّيت سبك مناقب و عدم پژوهشهاى مستقل و بنيادى، بسيار مناسب است كه پژوهشهاى مستقلّى در اين باره سامان يابد.
1.إعلام الورى، ص ۲.
2.تاريخ تشيّع در ايران، ج ۲، ص ۵۴۴ (به نقل از: فهرست نسخههاى خطّى كتابخانه مجلس، ج۱۰، ص ۲۱۹۴ - ۲۱۹۵).