حقّانيت شخص از رفتار پيروانش؛ نشان دادن اشكالات نامرتبط با مسائل اعتقادى؛ به كارگيرى منطق توضيح و تبيين مسائل و ابهامزدايى؛ نشان دادن مغالطه همسويى؛ و به كارگيرى منطق كلوخ و سنگ.
كليدواژهها: اخلاق جدل، عبد الجليل رازى، نقض، بعض فضائح الروافض، مدّعى، ناقض.
درآمد
كتاب معروف به نقض، ۱ نه تنها يك جدلنامه تمامعيار است، كه در عين حال، آينه شيوه و آيين جدل در قرن ششم هجرى به شمار مىرود و در خلال آن، افزون بر نكات فراوان كلامى، فلسفى، فرهنگى، مىتوان شاهد شيوه مواجهه اصحاب مذاهب با يكديگر بود.
يكى از عالمان اهل سنّت ساكن رى، در نيمه قرن ششم (تقريباً 555 هجرى) در نقد و ردّ شيعيان، كتابى مىنويسد و آن را بعض فضائح الروافض نام مىگذارد و در آن به تفصيل، به عقايد شيعيان مىتازد و در پايان كتاب، شصت و هفت فضيحت از فضايح رافضيان را بر مىشمارد. اين كتاب، دست به دست مىگردد و آن را «در محافل كِبار و صغار بر طريق تشنيع مىخوانند و مردم عامِ غافل، از استماع آن دعاوى بىبيّنت و معانى متحيّر مىمانند». ۲ در باب نام واقعى نويسنده اين كتاب حجيم، گزنده و هتّاكانه، چندان چيزى نمىدانيم، ۳ جز آن كه به ادّعاى خودش در آغاز، شيعه بوده است و پس از بيست و پنج سال از اين مذهبْ رويگردان شده و به تسنّن گرويده است.
وى بدون كمترين مجاملهاى بر همه باورها، رفتارها، شعائر و شيوه زيست شيعيان خرده مىگيرد، از شيوه وضو گرفتن تا نحوه عزادارى بر سالار شهيدان؛ از
1.نقض (بعض مثالب النواصب فى نقض «بعض فضائح الروافض»)، نصير الدين ابو الرشيد عبد الجليل قزوينى رازى، تصحيح: ميرجلال الدين حسينى اُرموى (محدّث)، تهران: انجمن آثار ملّى، ۱۳۵۸ش، ۷۳۰ ص.
2.همان، ص ۲.
3.ادّعا شده است كه وى شهاب الدين تواريخى شافعى است. ر.ك: همان، مقدّمه.