درجه نبوّت» بود. ۱حال آن كه ظاهراً چنين نبود و بعدها و هنگام بازگشت از مدين به مقام نبوّت رسيد.
هفت. عبد الجليل رازى در سراسر بحث مىكوشد كه جانب انصاف و ادب را نگه دارد و از توهين و تندى به حريف دورى كند. با اين حال، گاه عنان اختيار از كف مىدهد و بر حقكشى اين مدّعى چنين مىتازد: «آن گه گفته است خاكش به دهان...»، ۲ يا: «و هر كس كه اين فصل بخواند، نامنصفى و جحود اين قائل بداند». ۳ حاصل آن كه وى آگاه است كه زبانش گاه درشتناك شده است. به همين سبب، در پايان كتاب از خداوند مىخواهد «كه اگر خللى يا زللى يا سهوى در قول و قلم آمده باشد، ما را عفو كند كه هر تعصّب و سخنان سخت كه نوشته آمد، بر سبيل جواب بود نه بر سبيل ابتدا». ۴
هدف اين نوشتار، به دست دادن تصويرى حتى المقدور دقيق از آيين و اخلاق جدل در اين كتاب، همراه با برخى ملاحظات انتقادى بود. توجّه به اين قبيل كتابها، جدا از ابعاد اعتقادى - تاريخى آن، براى روزگار ما و منش جدلى لازم در اين زمان آشوبناك، ضرورى است. مناقشات پيش كشيده شده در اين كتاب، فراموش نشدهاند، تنها صورت ديگرى به خود گرفتهاند. امروزه نيز شاهد جدال ميان ناصبىها يا «نواصب» و رافضىها يا «روافض» هستيم؛ امّا به شكلى تازه، ۵ و بايد با مرور گذشته، بياموزيم تا در اين مسير درست حركت كنيم و از مسير حقجويى و حقيقتخواهى دور نيفتيم.
1.همان، ص ۶۶.
2.همان، ص ۴۱۱.
3.همان، ص ۳۳.
4.همان، ص ۶۴۶.
5.براى توضيح بيشتر در اين باره، ر.ك: نواصب و روافض: منازعات السنّة و الشيعة فى العالم الاسلامى اليوم، اعداد: حازم صاغيه، بيروت: دار الساقى، ۲۰۱۰م.