اسلام بر اين است كه بيشتر از مسير خوشگمانى به يكديگر، كدورتها و كينهها جايگاه خود را به محبّت و صميميت بدهد. به عبارت ديگر، بهتر است كه آغاز مناظره، بر مشتركات تكيه شود نه بر اختلافات، تا زمينه خوشگمانى و خوشبينى در دلها فراهم شود:
(قُلْ يا أهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ.۱
بگو اى اهل كتاب! بياييد بر سر سخنى كه ميان ما و شما يكسان است، بايستيم).
اين نكته مهم بايد هميشه در ذهنمان باشد كه خط مشى مناظره كنندگان بر محور رسانيدن يكديگر به سخن حق در گسترش اشتراكات و به نقطه صفر رساندن وجوه اختلاف است. ۲
با توضيحاتى كه گذشت، آنچه مسلّم شد، استقبال دين مبين اسلام از فرهنگ مناظره و گفتگو براى رسيدن به حقّانيت و براى اتمام حجّت بين خلق و براى ايجاد پيوند منطقى و عقلانى بين طبقات مخالف جامعه است و اين مسئله، امرى است كه در سيره پيامبر اعظم صلى اللَّه عليه و آله و ائمّه معصوم عليهم السلام به خوبى قابل مشاهده است. ۳
مجالس مناظره متعدّدى از امامان شيعه، خصوصاً امام صادق عليه السلام و امام رضا عليه السلام گزارش شده است و آنچه بيشتر جلب توجّه مىكند، اجازه خاص ايشان به بعضى از ياران و شاگردانشان براى ورود به بحث و مناظره است.
طيّار مىگويد: به امام صادق عليه السلام گفتم: شنيدهام كه از گفتگوى ما با مردم ناخشنودى و مناظره را نمىپسندى؟ امام فرمود:
اما كلام مثلك للناس فلا نكرهه، من إذا طار أحسن أن يقع و أن وقع يحسن أن يطير،فمن كان هكذا فلا نكره كلامه. ۴
1.سوره آل عمران، آيه ۶۴.
2.روش گفتمان يا مناظره، ص ۶۸.
3.براى ديدن نمونه هايى برجسته از اين گفتگو، ر.ك: مناظره و گفتگو در اسلام.
4.بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۶.