حال، با توجه به روشن شدن جایگاه، فضیلت و فواید صلوات، به خصوص تأثیر آن در استجابت دعا، فراوانی صلوات بر پیامبر و خاندانش در ادعیه ماه رجب مورد ارزیابی قرار میگیرد. نتیجه حاصل از این بخش بدین شرح است:
1. اکثر این ادعیه مزّین به ذکر صلوات هستند. این ذکر در 7/85 درصد این دعاها تکرار شده است. چه بسا، به دلیل ماهیّت دعا و تمایل به استجابت باشد.
2. در ادعیه ماه رجب، علاوه بر صلوات بر پیامبراسلام صلی الله علیه وآله ، بر دیگر افراد نیز صلوات فرستاده شده است. البته مشابه اینگونه سلام و درودها در صحیفه سجادیّه نیز مشهود است۱ لازم به یادآوری است که، دعای امّ داوود در بر دارنده مجموع درودهای غیر از پیامبر و خاندانش است و در عین حال، بیشترین صلوات نیز در این دعا آمده است. در دعای روز بیست و هفتم ماه رجب «دو بار» صلوات بر پیامبر ذکر شده است و دیگر ادعیه ماه رجب در بر دارنده صلوات بر پیامبر و اهل بیتش است.
تحلیل ادبیات ادعیه
ادبیات ادعیه را میتوان از نظر ویژگی لفظی و همچنین ویژگی بیانی مورد بررسی قرار داد. در بررسی ویژگیهای لفظی دعاها، اکثر دعاهای ماه رجب با منادا آغاز شده، جز یک دعا که با «بسم الله الرّحمن الرّحیم» شروع شده است. سپس متن دعا با حمد و ستایش و ذکر اسما الهی و درود بر محمّد و خاندانش ادامه مییابد و بعد از اعتراف به گناهان و درخواست توبه و تضرع و زاری به درگاه خداوند باری تعالی در نهایت، درخواستهای خود را عرضه میدارد. در ادعیه ماه رجب مواردی از تشبیه،۲ مجاز،۳ استعاره،۴ کنایه،۵ سجع،۶ تتابع اضافات۷ و طباق۸ بهکار رفته است. با بررسی آرایههای لفظی و معنوی،
1.ر.ک: دعای سوم از صحیفه در صلوات بر فرشتگان حاملین عرش و دعای چهارم از صحیفه در صلوات بر ایمان آورندگان به پیامبران (صحیفه سجادیّه، ص۶۴-۷۳).
2.. به دلیل فراوانی آرایهها فقط به تعدادی از آنها اشاره میگردد. برای سهولت، با شماره دعا و بند بیان میشود که شماره اول از سمت راست، شماره دعا و شماره دوم، شماره بند است. موارد تشبیه: ۲/۱۳، ۲/۱۵، ۴/۸، ۴/۹، ۱/۱، ۱۱/۱، ۱۳/۴.
3.. مجاز: ۵/۴، ۷/۴، ۷/۲۲، ۷/۲۳، ۷/۲۴، ۸/۸، ۹/۱۱،۱۱/۳۵،۱۱/۶۷.
4.. استعاره: ۴/۴، ۴/۵، ۴/۸، ۸/۳، ۹/۵، ۱۱/۱۷، ۱۱/۶۱، ۱۱/۶۵، ۱۳/۵.
5.. کنایه: ۱۰/۱، ۱۱/۷-۱۶، ۱۱/۶۰، ۱۱/۶۵.
6.. سجع: ۳/۹، ۳/۱۰، ۳/۱۱-۱۲، ۴/۱-۴، ۴/۵-۶، ۴/۷-۸، ۴/۱۳، ۸/۱۵، ۹/۱۲، ۱۱/۲۸، ۱۱/۳۷، ۱۳/۳۴-۳۵.
7.. تتابع اضافات: ۱۱/۲، ۱۱/۳۷، ۱۱/۴۰.
8.. طباق: ۸/۱۳-۱۴، ۸/۲۴، ۱۴/۹.