خدا عبارت است از فعل، نه غیر آن.
شیخکلینی رحمه الله علیه که خودش از طرفداران فعلیبودن اراده خداوند متعال بوده و حتی این روایت و شش روایت دیگر، را ذیل بابی به عنوان «بَابُ الْإِرَادَةِ أَنَّهَا مِنْ صِفَاتِ الْفِعْلِ» آورده است، دلیل عقلی صحت سلب را نیز چاشنی مستندات وحیانی قرار داده و میگوید: «والارادة من صفات الفعل ألا تری أنه یقال اراد هذا و لم یرد هذا؟!».1
2. صحیحه محمدبنمسلم از امامصادق علیه السلام : «الْمَشِیَّةُ مُحْدَثَة».2
3. امامرضا علیه السلام درباره «اراده» میفرمایند: «َفَهِیَ مُحْدَثَةٌ لِأَنَّ الْفِعْلَ کُلَّهُ مُحْدَث»؛3 پس اراده حادث است، زیرا به تحقیق، همهافعال حادثاند.
4. و نیز ایشان علیه السلام فرمودند: «الْمَشِیئَةُ مِنْ صِفَاتِ الْأَفْعَالِ فَمَنْ زَعَمَ أَنَ الله لَمْیَزَلْ مُرِیداً شَائِیاً فَلَیْسَ بِمُوَحِّد»؛4 اراده و مشیت از صفات افعال است؛ پس هر کس گمان کند که خدا پیوسته خواهنده بوده، پس به یگانگی خدا قائل نیست.
برداشت:
1. این روایات، نصّ بر نفی ذاتیبودن اراده اللهتعالی است؛۵
2. به دلیل حادثبودن فعل، اراده نیز حادث است؛۶
3. منشأ پیدایش اشیا اراده الله تعالی میباشد.۷
4. به تبع اراده که حادث است، مراد که همان «ماسوی» است نیز حادث میباشد؛
5. مراد از حدوث، پیدایش بعد از عدم میباشد، چنانچه امامصادق علیه السلام میفرماید:«فَیَکُونُ بِوُجُودِهِ بَعْدَ عَدَمِهِ دُخُولٌ فِی الْحَدَث».۸
خلاصه اینکه: «ماسوی» نه تنها حادث ذاتی است، بلکه حادث زمانی نیز میباشد.
1.. الکافی، ج۱، ص۱۱۱ و۱۱۲.
2.. المحاسن، ج۱، ص۲۴۵، ش۲۴۱ و التوحید، ص۱۴۷ و ص۳۳۶.
3.. التوحید، ص۴۴۸.
4.. التوحید، ص۳۳۸، ش۵.
5.. ر.ک: محاضرات فی اصولالفقه، ج۲، ص۳۶ . حتی علامهطباطبائی نیز برخلاف مشهور فلاسفه مینویسد: «و ما نسب الیه تعالی فی الکتاب و السنة من الاراده و الکلام، ارید به صفةالفعل» بدایةالحکمه، المرحلة ۱۲، فصل ۶ و ۸ و نهایةالحکمة، مرحله۱۲، فصل۱۳).
6.. ر.ک: التوحید، ص۴۴۸.
7.. ر.ک: الکافی، ج۱، ص۱۰۶، ش۷.
8.. الکافی، ج۱، ص۷۷، ش۲.
