مطالعه اي در مورد حديثي كهن - صفحه 75

مفسران ذكر نموده اند كه كل سوره ها در كتب مقدس انبياى پيشين بوده است. ۱
روايت ديگرى به وضوح بيان مى دارد كه اين سوره از برخى كتاب هاى ابراهيم و موسى رونويسى شده است. ۲ برخى مفسران, سعى در محدود نمودن عبارت (إن هذا) به آيات چندى از سوره نموده اند. ۳ به پيامبر در مورد صحف ابراهيم و موسى نسبت داده اند كه صحف ابراهيم, مشتمل بر امثال و صحف موسى مشتمل بر عبر بوده است ۴ و منقولاتى از اين صحف به نقل از پيامبر, ذكر شده است. ۵
نسخه بسيار قديمى كتاب المواعظ, نوشته ابو عبيد قاسم بن سلام (م 224ق) مشتمل بر حكم, داستان ها و ترغيبات ابراهيم, موسى, ايوب, داوود, سليمان, عيسى, يحيى بن زكريا و لقمان است. ۶
روايات بى شمار و نيز اقوال و قصه هاى نقل شده ـ كه توسط يكى از بزرگ ترين فقهاى قرن سوم هجرى ثبت شده است ـ , دلالت دارد كه در اين دوره, دانش درباره اقوال يهودى و مسيحى بسيار متداول بوده است و مخالفت جدى با نقل آنها در سنّت دينى اسلامى نبوده است. خزيمة بن عبدالرحمان مى گويد كه در تورات نوشته شده است: (اى انسان, خود را وقف خدمت بر من بنماى و من قلب تو را مملو از شادى خواهم كرد و آن چه كه تو بخواهى, بر تو روا مى دارم; اما اگر تو چنين نكنى, من قلب تو را مملو از غم

1.فتح القدير, الشوكانى, قاهره, ۱۳۸۳ق/ ۱۹۶۴م, ج۵, ص۴۲۷; الدرالمنثور, السيوطى, ج۶, ص ۳۴۱.

2.الدر المنثور, السيوطى, ج ۶, ص ۳۴; فتح القدير, الشوكانى, ج۵, ص۴۲۷: (نسخت هذه السوُرة من صحف ابراهيم و موسى); الحاوى, السيوطى, ج۲, ص۲۸۵ : (هذه السورة فى صحف ابراهيم و موسى); التفسير, القرطبى, ج ۲۰, ص ۲۴: (إن هذا… قال هذه السورةُ).

3.الدرالمنثور, السيوطى, ج ۶, ص ۳۴۱; التفسير, القرطبى, ج ۲۰, ص ۲۴: (من قوله قد افلح الى آخر السورة); التفسير, ابن كثير, ج ۷, ص ۲۷۳.

4.الدر المنثور, السيوطى, ج۶, ص ۳۴.

5.همان.

6.نسخه خطى, دانشگاه Hebrew, مجموعه يهودا, نسخ عربى, شماره ۹۵.

صفحه از 86