ولتكن منكم أمة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر وأولئك هم المفلحون؛۱
كنتم خير أمة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف وتنهون عن المنكر وتؤمنون باللّه...؛۲
يؤمنون باللّه ويوم ال آخر ويأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويسارعون فى الخيرات...؛۳
و نيز(سوره ?اعراف، آيه 157)، (سوره توبه ، آيه 67 و 71 و 111)، (سوره حج، آيه 41)، (سوره لقمان، آيه 17)، ....
از على(ع) نيز در روايتى طولانى سه بار تأكيد مى كند:
فلا طاعة فى المعصية، الطاعة فى المعروف (سه بار).۴
از اين جا شروع كردم.
8. محدوده عمل معيار عقل
عدم مخالفت احكام و تعاليم شرعى، بخصوص احكام غير عبادى و دنيايى شرع با عقل، بنابر اتفاق مسلمين، يكى از معيارهاى اصيل و اساسى اسلام است. با اين وجود، بايد متذكر شد كه ميان آموزه هاى دين و عقل، عموم و خصوص من وجه وجود دارد. قسم اعظم آموزه هاى دينى را مى توان، از حيث محتوا، با معيار عقل ارزيابى كرد، مگر برخى از آموزه ها و احكام آن كه به دور از دسترس و قضاوت عقل است؛ مانند اثبات معاد و احوالات برزخ و قيامت يا حكمت شكل عبادات. از سويى ديگر، اعمال و علوم بسيارى وجود دارند كه در حيطه قضاوت و داورى شرع نيستند، بلكه صرفاً متكى بر عقل آدمى است؛ مانند بسيارى از علوم، قوانين علمى، فعاليت هاى اقتصادى، سياسى، نظامى و... . از اين رو، حديث، چنانچه شامل امور مذهبى خاص نباشد، با محك عقل قابل سنجش است و هم چنان كه پيش تر اشاره شد، خود اين عدم دخالت عقل در اين امور مذهبىِ خاص، در نهايت، متكى بر استدلال عقلى است. اين غير از حاكميت و محوريت مطلق عقل در بررسى و نقد صحت و سقم حديث از حيث سند و نيز اصول و قواعد تفقه و اجتهاد است كه از جمله علوم بشرى بوده، علوم درايه، رجال و اصول فقه بدان ها مى پردازند.
از اين رو، برخى از دانشمندانِ نقاد حديث، با تحليل و كالبدشكافى فرايند نقد و ملاك هاى مورد استفاده در آن، اظهار داشته اند كه بايد تمام مراحل نقد حديث و نيز معيارهاى آن بر عقل و مقتضيات آن تكيه كرد، بلكه چنين امرى خود به خود حاصل است و حديث شناسان از عقل از
1.سوره آل عمران، آيه ۱۰۴.
2.همان، آيه ۱۱۰.
3.همان، آيه ۱۱۴.
4.الغارات، ابراهيم بن محمد ثقفى، تحقيق: سيد جلال الدين حسينى محدث، بى جا: بى تا،ج ۲، ص۵۹۰.