سخنى درباره «خير (نيكى)» - صفحه 4

خداوند ، به دادگرى و نيكوكارى ، فرمان مى دهد» .
از نگاه امام على عليه السلام ، هر كارى كه «معروف (شايسته)» باشد ، «احسان» نيز شمرده مى شود :
كُلُّ مَعرُوفٍ إحسانٌ . 1 هر عمل شايسته اى ، احسان است .

دعوت بى قيد و شرط به «بِر»

واژه «بِرّ» ، ۲ همانند واژه هاى «خير» و «معروف» ، از نگاه قرآن و احاديث ، به همه عقايد ، اخلاق و اعمال نيك و شايسته گفته مى شود. ۳ همچنان كه قرآن به نيكى و يارى بر نيكوكارى فرا مى خواند ، از «اثم (گناه)» بر حذر مى دارد:
« وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى الْاءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ .۴يكديگر را در نيكى و پروا ، يارى كنيد و يكديگر را در گناه و تجاوز ، يارى نكنيد» .

داورىِ فطرت هاى پاك

نتيجه معنايى كه از «خير» و «شر» و الفاظ و اصطلاحات مشابه آن دو ارائه گرديد ، اين است كه يكى از معيارهاى شناخت «خير» از «شر» ، «معروف» از «مُنكَر» ، «بِر» از «اِثم» ، و «احسان» از «اِسائه» ، داورىِ فطرت هاى پاك و سالم است .

1.. ر . ك : غرر الحكم : ح ۶۸۵۹ و ۶۴۹۷ .

2.. مفردات ألفاظ القرآن : بَرّ ، مقابل بحر است و از آن ، معناى «گستردگى» تصوّر مى شود. «بِرّ» نيز، از همان مشتق شده ، يعنى : «گسترش در كار نيك» . در النهايه ى ابن اثير آمده است: بِرّ يعنى : احسان . در مجمع البحرين آمده است: برّ ، معناى فراگيرنده هر نوع نيكى است .

3.. ر . ك : ص ۳۸۷ (معناى خير) .

4.. مائده : آيه ۲ .

صفحه از 14