پژوهشى در باره تداوم رهبرى در همه عصرها - صفحه 5

امامت دلالت دارند ، محسوب نمى‏شوند .
افزون بر اين ، بر اساس آنچه در قرآن بدان اشاره شده ،1 ميان مسيح عليه السلام و خاتم پيامبران ، حدّاقل سه پيامبر مبعوث گرديده‏اند . نيز طبق احاديث متعدّد ، همه انبياى الهى ، وصى داشته‏اند2 كه در دوران فترت رسل ، هدايت ظاهرى و يا باطنىِ‏3 طالبان حق ، به آنها سپرده مى‏شده و آخرين حجّت الهى پيش از بعثت خاتم پيامبران ، خالد بن سنان عبسى‏4 بوده كه پيامبر خدا با دختر او ملاقات كرده است و طبق روايتى ، امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد :
إنَّهُ كانَ بَينَ النَّبِىِّ صلى اللّه عليه و آله وَ عيسى‏ عليه السلام وَ لَم يَكُن بَينَهُما فَترَةٌ .5او ميان پيامبر خدا و عيسى عليه السلام مى‏زيسته و ميان آن دو ، فترتى نبوده است .

بنا بر اين ، دوران «فترت رُسُل» ، با استمرار امامت و هدايت باطنىِ الهى به وسيله امام غايب و يا امام ظاهرى كه مردم به وى دسترس ندارند ، منافاتى ندارد، چنان كه در برخى از احاديث ، فاصله ميان از دنيا رفتن يك امام تا ثابت شدن امامتِ امامِ پس از او ، دوران فترت ناميده شده است .6 امام صادق عليه السلام نيز دوران غيبت امام عصر عليه السلام را دوران «فترت ائمّه» مى‏نامد :
الَّذى يَملَؤها عَدلاً كَما مُلِئَت ظُلماً وَ جَوراً ، لَعَلى‏ فَترَةٍ مِنَ الأَئِمَةِ يَأتى كَما أنَّ النَّبِىَّ بُعِثَ عَلى‏ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ .7
همو كه زمين را پر از داد مى‏كند - چنان كه پُر از بيداد شده باشد - ، پس از دوره

1.يس : آيه ۱۴ .

2.ر . ك : دانش‏نامه امير المؤمنين عليه السلام : (بخش سوم / فصل يكم : احاديث وصايت) .

3.ر . ك : كمال الدين : ص ۱۶۱ ح ۱۹ و ۲۰ ، بحار الأنوار : ج ۱۴ ص ۳۴۷ ح ۶ و ۷ .

4.در برخى از احاديث آمده است كه او پيامبر نبوده ؛ ولى علامه مجلسى مى‏گويد : احاديثى كه بر پيامبرىِ او دلالت دارند ، قوى‏تر و بيشترند (ر.ك : بحار الأنوار : ج‏۱۴ ص‏۴۵۱) .

5.قصص الأنبياء : ص‏۲۷۷ ح‏۳۳۴ ، بحار الأنوار : ج‏۱۴ ص‏۴۵۰ ح‏۲ .

6.الغيبة ، نعمانى : ص ۱۵۸ ح ۲ ، بحار الأنوار : ج ۵۲ ص ۱۳۲ ح ۳۷ .

7.الغيبة ، نعمانى : ص ۱۸۶ ح ۳۸ ، بحار الأنوار : ج ۵۱ ص ۳۹ ح ۱۸ .

صفحه از 8