واژه «لظى» در قرآن و حديث
واژه «لظى» ، تنها يك بار در قرآن آمده است :
«كَلَا إِنَّهَا لَظَى * نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى .۱
نه چنين است! آن ، شعلههاى سوزان آتش است . بر كَننده پوست سر و اندام است» .
مرجع ضمير «إنّها» در اين آيه ، اگر «نار» ۲ باشد ، «لظى» معناى وصفى آن را در بر دارد و ديگر ، نام دوزخ نخواهد بود ، مانند :
«فَأَنذَرْتُكُمْ نَارًا تَلَظَّى .۳
و من شما را از آتشى كه زبانه مىكشد ، بيم مىدهم» .
امّا اگر ضمير «إنّها» ضمير مبهم و يا ضمير قصّه باشد ـ چنان كه بسيارى از واژهشناسان ۴ و مفسّران ۵ گفتهاند ـ ، «لظى» نامى از نامهاى دوزخ است . گفتنى است كه برخى از احاديث نيز اين معنا را تأييد مىنمايد . ۶
1.. معارج : آيه ۱۵ ـ ۱۶ .
2.. در تفسير الكشّاف ، در باره مرجع اين ضمير آمده : «و الضمير للنار و لم يجرلها ذكر ، لأنّ ذكر العذاب دلّ عليها . ويجوز أن يكون ضميرا مبهما ترجم عنه الخبر ، أو ضمير القصة» مرجع ضمير ، نار است . اين كه از نار ، اسم برده نشده ، براى اين است كه عذاب ذكر شده ، بر آن ، دلالت مىكند . اين هم درست است كه گفته شود : ضمير مبهم است و خبر ، حكايتگر آن است . نيز ممكن است ضمير قصّه باشد (الكشّاف : ج ۶ ص ۲۰۷) .
3.. ليل : آيه ۱۴ .
4.. ر . ك : العين : ج ۸ ص ۱۶۹ و الصحاح : ج ۶ ص ۲۴۸۲ و النهاية : ج ۴ ص ۲۵۴ و لسان العرب : ج ۱۵ ص ۲۴۸ و القاموس المحيط : ج ۴ ص ۳۸۶ و مجمع البحرين : ج ۴ ص ۱۲۲ (مادّه «لظى») .
5.. ر . ك : التبيان فى تفسير القرآن : ج ۱۰ ص ۱۱۷ و تفسير غريب القرآن : ص ۶۵ و تفسير الطبرى : ج ۱۴ الجزء ۲۹ ص ۷۴ و تفسير السمرقندى : ص ۴۷۲ .
6.. ر . ك : ص ۳۵ (فصل يكم : نامهاى دوزخ / لظى «آتشِ زبانهكِش») .
