ديوار شمالى كه من قبلاً از آن نام بردم سالم ترين قسمتى است كه از تمام بارو و حصار شهر باقى مانده است، و پشته اى كه در برابر آن قرار دارد جاى ارگ يا قلعه قديمى است. اهالى اين تل را «قلعه رى» مى گويند،و از قرار معلوم همين برآمدگى است كه ياقوت از آن به نام «رى ـ بندى» ياد مى كند. به موجب نوشته ياقوت، كه آزادانه از نوشته هاى پيشينيان در نوشتن مقاله مفصل خود درباره رى استفاده كرده است، ارگ يا قلعه بيرون شهر واقع بود، و قسمتى از شهر بيرونى يا حومه را به نام محمديه مى خواندند. ياقوت مى گويد كه بارو و خندق آنجارا مهدى ۱ ، خليفه عباسى، در سال 775 ميلادى (158 هجرى) تكميل، و مسجد بزرگ را نيز همو بنا كرد. توصيف ياقوت از «شهربيرونى»، «قلعه» و «خود شهر» شايسته آن است كه تماماً نقل شود، زيرا گفته هاى او، به ما در كوششمان براى يافتن مشخصات عمده طرح اصلى بناى شهر كمك خواهد كرد. ولى متأسفانه در اين كتاب جايى براى نقل تمام آن نيست. بارى، تا آنجاكه من مى دانم بهترين توصيفى كه از اين ويرانه ها شده توصيف كرپورتر، سياح انگليسى، در يك قرن پيش است. گفتار وى با نقشه بسيار خوبى همراه است كه تاوقتى كه تحقيقات و نقشه كشيهاى باستانشناسى نشان ندهد چه تغييراتى از زمان او بر اثر گذشت ايام و كاوشهاى اهالى، و ساختن راه آهن در وضع رى داده شده است، معتبر خواهد بود. توصيف كر پورتر به حدى عالى است، و كتابش امروز چنان ديرياب و نادر است كه من فكر مى كنم جادارد قسمت اصلى آن را، باتغييراتى در كيفيت
1.مهدى (۱۲۶ـ۱۶۹ ه.ق)، سومين خليفه (۱۵۸ـ۱۶۹ ه.ق) عباسى: پسر منصور دوانيقى.ـ مترجم.