مقام بيان حکم شرعي بوده است. ۱
همچنين از ظاهر حديث ششم ـ که در مقام بيان چگونگي تيمم است ـ استفاده کرده است که يکبار زدن دست بر روي زمين در تيمم بدل از غسل کفايت ميکند. ۲
او ميگويد حديث اربعين «من حفظ علي امتي...» ميان خاصه و عامه از احادث مستفيض است. حتي برخي قايل به تواتر آن شدهاند. اگر چنين باشد، ميتوان با تمسک به آن خبر واحد را حجت دانست و اين استدلال کمتر از استدلال به آيه نفر فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهمْ طَائِفَةٌ۳ نيست. چگونگي استدلال به اين حديث بر حجيت خبر واحد اين است که: اسم شرط از صيغههاي عموم است. اين سخن رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم: «من حفظ»، در حکم هر شخص حفظ کنده است؛ خواه اين شخص تنها باشد يا اين که اشخاص ديگر با او شريک باشند، تعدادشان به حد تواتر برسد يا نه. از طرف ديگر، فرمود: «ممّا يحتاجون اليه في امردينهم». پس نياز به آن در امر دينشان را ثابت کرده است. پس اگر حجت نبود، امت در امر دين به آن نياز نداشتند و بود و نبودش يکسان بود. ۴ و سپس اشکالي را مطرح ميکند و به آن پاسخ ميدهد.
توجه به ديدگاه ديگر انديشمندان
يکي از نکاتي که در فهم حديث بايد مورد اهتمام قرار گيرد، توجه به برداشتها و فهمهاي ديگر انديشمندان در حوزههاي مربوط است. چه بسا اين برداشتها ميتواند فهم ما از حديث را تصحيح کند يا عمق ببخشد. ۵ از اين رو يکي از ويژگيهاي مهم اربعين شيخ بهايي توجه مؤلّف به ديدگاههاي دانشمندان از فرقهها و مسلکهاي گوناگون است که اين خود بيانگر وسعت اطلاعات و تتبع وي و نيز نشان دهنده سعه صدر و انصاف وي در مسائل علمي است. به تناسب بحث، گاهي ديدگاه مفسرين را مطرح ميکند و به نقد آن ميپردازد؛ براي نمونه در تفسير آيه شريفه أَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّه۶ آنچه را که بعضي از مفسرين گفتند، نميپذيرد؛ چون خلاف روايت امام جواد عليه السلام است. ۷
در بيان معناي «کعب» در بحث مسح پا سخن فخر رازي، زمخشري و فاضل نيشابوري را يادآور ميشود. ۸
گاهي نيز به تناسب بحث کلامي، ديدگاه متکلمين شيعه، اشاعره، معتزله را ذکر و گاهي هم به نقد و
1.. همان، ص۵۴، حديث۵.
2.. همان، ص۶۰، حديث۶؛ براي نمونههاي ديگر ر.ک: ص۵۵ و ۱۰۴، حديث۱۵؛ ص۱۶۰، حديث۲۷؛ ص۱۶۱، حديث۲۷.
3.. سوره توبه، آيه۱۲۲.
4.. اربعين، ص۱۰، حديث۱.
5.. روش فهم حديث، ص۲۰۷.
6.. سوره جن، آيه ۱۸.
7.. اربعين، ص۶۷، حديث۷.
8.. همان، ص۴۶، ۴۷، حديث۴. براي نمونههاي ديگر ر.ک: ص۶۹، حديث۷؛ ص۱۴۸، حديث۲۴؛ ص۱۷۴، حديث۳۰؛ ص۱۷۷، حديث۳۰؛ ص۱۸۹، حديث۳۲؛ ص۱۹۴، حديث۳۵؛ ص۲۱۲، حديث۳۷؛ ص۲۱۴، حديث۳۷؛ ص۲۱۵، حديث۳۷؛ ص۲۱۶، حديث۳۷.
