كلينى در پاسخ به اين پرسش كه آيا اقامت در مقام جهل (شهر جاهلى) ، مجاز است يا خير ، به طور اصولى از ساختار تكوينىِ آرمان شهر سخن گفته است.
ج . ويژگى هاى تكوينىِ شهروندان در آرمان شهر دينى و پيامدهاى آن
در نگاه كلينى ، آن ها دو ويژگى اساسى دارند : يكى خرد و تعقّل ۱ ، و ديگرى مسئوليت پذيرى . ۲ اين دو ويژگى ، ايشان را از اصناف حيوانات جدا مى سازد ؛ چنان كه در واقعيت بيرونىِ اجتماعى خود نيز آن ها را مى توان در دو گروه ديد: شهروندان سالم و عاقل ۳ و شهروندان بيمار و عليل . ۴ تفاوت اساسى اين دو گروه از شهروندان ، در ويژگى مسئوليت پذيرى است. در مقام تكوين ، خداوند شهروندان گروه دوم (بيمار و عليل) را از مسئوليت ها بركنار داشته است ـ ۵ چرا كه ايشان را به گونه اى آفريده كه تحمّل تحصيل و تعليم را ندارند ـ ؛ ۶ اما براى آن كه بتوانند به زندگى خود ادامه دهند ، مسئوليت سرپرستى و تأمين نيازهاى آنان را نيز برعهده گروه اوّل نهاده است. ۷
به حكم واقعيت هاى تاريخى ، همواره و در همه دوران هاى شناخته شده تاريخ زندگى بشر، شهروندان سالم و عاقل ، اكثريت جامعه را تشكيل داده اند و شهروندان بيمار و عليل ، در اقلّيت بوده اند. البته اگر اين قضيه به عكس بود ، به يقين ، امكان ادامه حيات فردى و جمعى بشر در زمين نيز از ميان مى رفت ، و اين ، با فلسفه خلقت
1.همان جا : «... إن اللّه ـ تبارك و تعالى ـ خلق عباده خلقةً منفصلة من البهائم فى الفطن و العقول» .
2.همان جا : «... محتملةً للأمر و النهى» .
3.همان جا : «جعلهم صنفين: صنفاً منهم أهل الصحة والسلامة ...» .
4.همان جا : «و صنفاً منهم أهل الضرر و الزمانة» .
5.همان جا : «... وضع التكليف عن أهل الزمانة و الضرر» .
6.همان جا : «إذ قد خلقهم خلقةً غير محتملةً للأدب و التعليم» .
7.همان جا : «و جعل ... سبب بقائهم أهل الصحّة و السلامة» .