تبيين مفهوم آيه نبوده اند ؛ گاهى به دليل غفلت از مصداق هاى مهم يا كامل ، بويژه در عصر حاكمان جور ، اذهان را به سمت آن معطوف مى داشته اند . طبيعى است كه بيان يك مصداق ، هر چند آن مصداق ، بارز و كامل باشد ، از عموم و شمول دايره مفهوم يك متن ، چيزى نمى كاهد . اگر صراط مستقيم ، بر اميرمؤمنان عليه السلام تطبيق مى گردد ، بدان معنا نيست كه راه انبياى گذشته يا امامان پس از او ، صراط مستقيم ، به حساب نيايد . ۱
اين نكته ، رهگشاى فهم بسيارى از رواياتْ در باب ولايت است كه سخن از مصداق يا كامل ترين مصداق مفاهيم كلّى قرآنى به ميان آورده اند . به روشنى مى توان ادّعا كرد كه ولايت ، از اركان دين و مبانى اسلام ۲ و در صدر الزاماتى است كه گروهى ، آن را بر نمى تابند و از نعمت هايى است كه آن را مى شناسند ، و انكار مى كنند . ۳ اگر قرآن كريم ، امامت را «عهد خدا» ناميده است ، ۴ پس در بيان حديث ، تطبيق عهد بر آن چه مانعى دارد؟ و اگر ولايت ، با بيشتر مفاهيم معرفتى يا توحيدى ، گره بخورد و تبلور آن به حساب آيد ، پس چه مانعى دارد كه انكار آن ، ظلم ۵ يا ظلم بزرگْ تلقّى شود ، چنان كه قرآن كريم ، شرك را ظلم بزرگ مى خواند؟ ۶
بدين گونه است كه مفاهيمى از قبيل : كفر يا انكار ۷ و يا ايذاء پيامبر صلى الله عليه و آله به انگيزه مخالفت با مسئله ولايت ، ۸ و نيز گام نهادن در مسير انحراف و ديگر آفت هاى پيشين ،
1.ر.ك : الميزان ، ج ۱ ، ص ۱۲۱ .
2.الكافى ، ج ۲ ، ص ۱۸ .
3.ر.ك : همان ، ج ۱ ، ص ۴۲۷ ، ح ۷۷ .
4.ر.ك : سوره بقره ، آيه ۱۲۴ .
5.ر.ك : الكافى ، ج ۱ ، ص ۴۱۳ ، ح ۳ و ص ۵۲۵ ، ح ۶۴ .
6.سوره لقمان ، آيه ۱۳ .
7.ر.ك : همان ، ح ۴ و ۲۵ و ۴۷ و ۵۱ و ۴۹ و ۶۴ و ۷۴ .
8.ر.ك : همان ، ح ۹ .