كتاب الاشهاد، اثر يكى از علماى زيدى مذهب اين دوره نوشت و با آوردن تمام كتاب مذكور، موجب حفظ آن نيز شده است.
ديگر نويسنده پر كار شيعه، احمد بن محمّد بن خالد برقى (م 274 /280ق) است كه در رديف فقهاى اماميه بود و آثارى در فقه، تاريخ، حديث و رجال نوشته است. شيخ طوسى آثار زيادى از او ياد كرده، ۱ امّا ابن نديم، بيشتر آنها را براى پدرش ابوعبد اللّه محمّد آورده و تنها سه كتاب را به فرزندش احمد اختصاص داده است؛ ۲ ولى واقعيتْ اين است كه اين آثار، متعلّق به احمد است و ديگر منابع شيعه هم اين نظر را تأييد مى نمايند. مشهورترين آثار وى كتاب المحاسن و الرجال است كه تا كنون باقى مانده و به چاپ رسيده اند. شيخ كلينى در الكافى، در موارد بسيارى به برقى استناد كرده است و سلسله سند بيشتر رواياتى كه با عنوان «عدة من اصحابنا» روايت شده اند به او ختم مى شود. ۳
حوزه تاريخ شيعه نيز در اين دوره، مورد توجّه ويژه است و افرادى مثل ابن ابى الدنيا (208 ـ 281ق)، مقتل امير المؤمنين على عليه السلام ، تزويج فاطمه عليهاالسلام و مقتل الحسين عليه السلام را ـ كه فقط مورد اوّلى تا كنون باقى مانده است ـ تصنيف نمود. ۴ همچنين بايد از تاريخ يعقوبى، اثر ابن واضح (م 284 ق) ياد كرد كه قديمى ترين تاريخ عمومى اسلام محسوب مى شود. در همين راستا، آثار نسابه معروف، ابوالحسين يحيى بن حسن عبيدلى (214 ـ 277ق)، مانند اخبار الفواطم، كتاب فى الخلافة، اخبار الزينبات، اخبار المدينة و ... ۵ قابل توجّه است.
با اين حال، ابواسحاق ابراهيم بن محمّد، مشهور به ابن هلال ثقفى كوفى
1.الفهرست، طوسى، ص ۲۰ و ۲۱.
2.الفهرست، ابن نديم، ص ۴۰۴ و ۴۰۵.
3.الكافى، ج ۱، ص۱۲، ۲۸، ۴۹ و ج ۳، ص ۱۹۹، ۲۰۷ ـ ۲۰۴ و... .
4.فهرس التراث، ص ۲۹۴.
5.همان، ص ۲۹۳.
