از آثار او است. ۱ ولى مشهورترين عالم اين دسته از زيديه، ناصر كبير ۲ (م 304 ق)، «اديب، شاعر، دانشمند و علّامه» ۳
بود.
او در ابتدا با داعى كبير و برادرش محمّد كه او هم اديب و دانشمند بود، همراه بود و بعد از كشته شدن محمّد در 278ق، به منطقه گيلان رفت و به تبليغ دين پرداخت. در 301 ق، به طبرستان برگشت و حكومت را به دست گرفت. ۴ امّا در اواخر عمر از كارهاى سياسى كناره گرفت و در مدرسه اى ۵ كه در آمل ساخته بود، به تدريس و تأليف مشغول شد. بنا به قول زيديه، وى حدود صد كتاب تأليف نموده است، امّا ابن نديم، تعداد معدودى را ديده و گزارش نموده است كه همه در فقه و احكام است. ۶ وى با نقد ديدگاه هاى يحيى الهادى، بيشتر مسائل مطروحه او را كه بر مبناى فقه ابوحنيفه بود، ردّ كرد ۷ و در عمل، موجب جدايى و تفاوت فقه زيديه طبرستان و زيديه يمن گرديد.
3 . اسماعيليه
اين فرقه، معتقد به امامت پسر ارشد امام جعفر صادق عليه السلام به نام اسماعيل و پسرش محمّد هستند و بعد از مرگ محمّد، دو دسته شدند. اكثريت، مرگ او را انكار كردند و به عنوان مهدى و حتى آخرين پيامبر، منتظر رجعت او شدند كه اين گروه به قرامطه
1.الفهرست، ابن نديم، ص ۳۶۰.
2.او از سادات حسينى است و شجره كامل او، حسن بن على بن حسن بن زيد بن عمر الاشرف بن السجاد عليه السلام است و لقب ناصر، به فرزندان و احفادش نيز اطلاق شده است.
3.الكامل فى التاريخ، ج ۱۳، ص ۲۳.
4.همان، ص ۱۳۴؛ اخبار ائمّة الزيديّة، ص ۲۳ ـ ۲۴.
5.اين مدرسه را به همراه مدرسه اى كه توسط حسن بن قاسم (داعى صغير) آن هم در طبرستان ساخته شد(تاريخ رويان، ص ۸۰ )، مى توان اوّلين مدارس در ايران عصر اسلامى دانست.
6.شجرة المباركة، ص ۲۵.