367
مباني شناخت

ديده عقل شان كور است و لذا نمى توانند حقايق عقلى وحى و پيام پيام آوران الهى را مشاهده كنند . قرآن كريم ، در وصف اين مردگان عقلى مى فرمايد :
«مَا كَانُواْ يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ مَا كَانُواْ يُبْصِرُونَ . 1
آنان نمى توانستند بشنوند و نمى توانستند ببينند»
.
اين آيات اشاره به اين دارند كه وقتى غبار اعمال ناشايست بر آينه انديشه متراكم شد ، انسان ، مبتلا به موانع دائمى شناخت مى شود و توانايى شناخت حقايق عقلى و قلبى به كلى از او سلب مى گردد و ديگر نمى تواند حقيقت را بفهمد ، نه اين كه مى تواند بفهمد و نمى فهمد .
در اين هنگام ، تنها تازيانه مرگ مى تواند موانع شناخت را رفع كند و مستى هوس را از سر بيرون كند و آدمى را هشيار سازد .
در جهان پس از مرگ ، هنگامى كه حجاب ها از جلو ديده عقل كنار مى رود ، انسان خود را در برابر حقايقى مى بيند كه از آنها غافل بوده است و مورد اين خطاب واقع مى شود كه :
«لَّقَدْ كُنتَ فِى غَفْلَةٍ مِّنْ هَـذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَـآءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ . 2
همانا تو از آنچه اكنون مى بينى غافل بودى ، ولى ما حجاب تو را برداشتيم و ديده ات امروزتيزبين و دقيق است»
.
و وقتى حجاب ها كنار رفت و حقايق آشكار شد ، مجرمان از خداوند تقاضا مى كنند كه به جهان پيش از مرگ بازگردند تا گذشته خود را جبران نمايند . قرآن كريم صحنه اين تقاضا را چنين تصوير مى كند :
«وَ لَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُواْ رُءُوسِهِمْ عِندَ رَبِّهِمْ رَبَّنَآ أَبْصَرْنَا وَ سَمِعْنَا

1.هود : آيه ۲۰ .

2.ق : آيه ۲۲ .


مباني شناخت
366

هشدار پيامبران الهى اثرى در بازگشتشان از اين راه خطرناك ندارد و به تعبير قرآن كريم ، مَثَل آنان مثل گلّه اى است كه از فريادها و هشدارهاى چوپان براى رهايى از خطر چيزى جز همهمه و سر و صدا نمى فهمند . ۱
افراد كافر نمى توانند حقيقت هشدار پيامبران الهى را دريابند ، چون از حيات انسانى محروم اند . هشدار ، تنها انسان هاى زنده را هشيار مى كند؛ به گفته قرآن كريم :
«... لِّيُنذِرَ مَن كَانَ حَيًّا .۲
... تا هشدار دهد كسى را كه زنده است»
.
پيام الهى و پيام آور او ، تنها براى كسانى مفيد و مؤثر است كه عقلشان نمرده و شناخت آنان منحصر به شناخت هاى حسى و حيوانى نيست . آنان كه از نظر عقلى مرده اند ، مشمول اين خطاب اند كه :
«إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى .۳
اى پيامبر ! يقينا تو نمى توانى سخن خود را به مردگان بفهمانى»
.
«وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَسْمَعُواْ وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ .۴
(اى پيامبر !) اگر آنان را به هدايت بخوانى نمى شنوند ، و مى بينيشان كه به تو مى نگرند ، ولى [به ديده بصيرت ]نمى بينند!»
.
يعنى فرضا اگر پيامبران الهى تصميم بگيرند افرادى را كه از نظر انديشه مرده اند هدايت كنند ، نمى توانند ؛ چون گوش عقلِ اين مردگان نمى شنود و ديده بصيرتشان نمى بيند؛ ديده حس آنان سالم است و پيامبر را ظاهرا مى بينند ، ولى

1.«وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَا دُعَآءً وَ نِدَآءً» (بقره : آيه ۱۷۱) .

2.يس : آيه ۷۰ .

3.نمل : آيه ۸۰ .

4.اعراف : آيه ۱۹۸ .

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 518743
صفحه از 484
پرینت  ارسال به