دو. تفسير محمّد بن سائب کلبى ۱
از سخنان زَرکِشي و سيوطي که از قول ابن عدي (م 365 ق) در الکامل آمده، اين تفسير را از بزرگترين تفسيرها ميشناسند. يکي به جهت فراواني روايات آن و ديگر اين که، در زمان ابن عدي، در دسترس دانشمندان بوده و شهرت داشته است. ۲
اين کتاب، تا ميانه قرن هفتم هجري، در دسترس دانشمندان بوده و ابن طاووس، از سه جلد اين تفسير در کتاب سعد السعود نام برده و از آن روايت کرده است: اوّل، جزء يازدهم تا نوزدهم، مشتمل بر بخشى از سوره آل عمران تا پايان سوره انعام؛ دوم، جزء هجدهم تا بيست و چهارم؛ سوم، سوره محمّد تا پايان قرآن. در همه سندهايى که ابن طاووس آورده، کلبى توسط ابو صالح باذام، از ابن عبّاس نقل مىکند. ۳
سه. «تفسير القرآن» ابن عقده
نجاشى، اين تفسير را ديده و آن را کتابي بزرگ و زيبا توصيف کرده است که هيچکدام از
شيوخ وى، از آن ياد نکردهاند. ۴ ابن طاووس، در دو کتاب محاسبة النفس و سعد السعود از آن روايت کرده است. در محاسبة النفس، از آن با عنوان «تفسير القرآن» و در سعد السعود با عبارت «ابن عقده ... في کتاب تفسيره» ياد شده است. ۵
1.الفهرست، ابن نديم، ص۳۷.
2.البرهان، ج۲، ص۱۵۸؛ الاتقان، ج۲، ص۴۹۸.
3.کتابخانه ابن طاووس، ص ۵۳۸ ـ ۵۳۹ .
4.رجال النجاشي، ص۹۵، ش۲۳۳.
5.کتابخانه ابن طاووس، ص ۵۴۸.