حضرت امام موسي ابن جعفر عليه السلام از معناي الله مورد پرسش قرار گرفت، فرمودند: بر هر چه که بزرگ و کوچک است، سيطره دارد.1
از پيامبر صلي الله عليه و آله از معناي سبحان پرسش شد، فرمودند: منزه و پاک دانستن خداوند از بدي، و در بعضي احاديث بري دانستن خداوند از بدي.2
بررسي سه مورد
در اين قسمت، چند مورد را به عنوان نمونه بررسي ميکنيم تا هم مباحث پيشين را تکميل کرده باشيم و هم نقش متون ديني در ارائه معاني واژگان روايات را به صورت ملموستر نشان دهيم.
1. واژه امي
جعفربن محمد صوفي ميگويد: از امام جواد عليه السلام پرسيدم: يا بن رسول الله، پيامبر اسلام به چه جهت امّي ناميده شدهاند؟ فرمودند: مردم در اين باره چه ميگويند؟ عرض کردم: گمان ميکنند، پيامبر صلي الله عليه و آله امي ناميده شدهاند؛ چون کتابت نميکردند. فرمودند: دروغ گفتهاند، لعنت خداوند بر آنها باد! چگونه چنين باشد، حال آن که خداوند عزوجل در آيهاي محکم فرمود:(هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ).۳پس چگونه چيزي را به آنها بياموزد که خودش بلد نيست و قسم به خداوند که رسول الله به ۷۲ ( يا ۷۳) زبان قرائت و کتابت ميکردند.
در ادامه، امام به معناي صحيح واژه امي در باره رسول الله اشاره کرده و آن را به آيهاي مستند ميسازند:
همانا پيامبر، امي ناميده شد، چون از اهل مکه بود و مکه از امهات شهرها بود و آن قول خداوند عز و جل است:(لِّتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا)۴.۵
از نکات عجيب اين روايت، مخالفت شديد و تند امام عليه السلام با معناي رايج در بين مسلمين آن زمان است که هم عرب هستند و هم دوره و زماني که در آن قرار دارند، عصر گسترش و نشر علوم مختلف است و به تعبير بهتر، بي سواد و ناآگاه نيستند.
2. واژه يتيم
در روايت ديگري ـ که از ابن عباس نقل شده ـ آمده است:
1.. الکافي، ج۱، ص۱۱۴ و ۱۱۵.
2.. معاني القرآن، ج۴، ص۱۱۷؛ همچنين: معاني الاخبار، ص۹، ۱۳۲، ۱۶۲،۳۹۰.
3.. سوره جمعه، آيه ۲.
4.. سوره شوري، آيه ۷.
5.. معاني الاخبار، ص۵۳ و ۵۴.
