حدوث. در مورد آنها هم مىنويسد:
اين دلايل نيز كمابيش، نيازمند به مقدّمات حسّى و تجربى مىباشند.
آنگاه گروه سوم را دلايل فلسفى خالصـ مانند برهان امكان و برهان صديقينـ دانسته و در مورد آنها نيز مىگويد:
براهين دستهى سوم، تنها موجودى را به عنوان واجبالوجود اثبات مىكند و اثبات علم و قدرت و حكمت و حتّى جسم نبودن و مغايرت او با عالم مادّى، نيازمند به براهين ديگرى است. ۱
مىدانيم كه در براهين اثبات وجود خدا، نقش اساسى از آنِ عقل است. ايشان تصريح كرده است كه:
بدون ترديد، ابزار كار عقل، مفاهيم ذهنى است و اساسا عقل همان نيروى درككنندهى مفاهيم كلّى است.
حال، با توجّه به اين مطلب مىتوان گفت: نتيجهى براهين اثبات وجود خداوند متعال، جز يك مجموعه مفاهيم كلّى و عناوين عام ـ در حدّ شناخت عقلى انسانى و در حدّ خلاقيّت آنـ چيز ديگرى نيست. انسان عاقل، هر اندازه در معقولات واردتر باشد، مفاهيم عالىتر و وسيعتر مىتواند بسازد. در نتيجه خداى او از توسعهى بيشتر نسبت به خداى ديگرى برخوردار خواهد بود. چنانچه ايشان به اين تصريح كرده و مىنويسد:
امّا معرفت حصولى و عقلانى به وسيلهى مفاهيم ذهنى حاصل مىشود و مرتبهى آن، تابع قدرت ذهن بر تحليلات دقيق و درك مفاهيم ظريف عقلى است. و اين نوع معرفت است كه با آموختن علوم عقلى، قابل تكامل است. ۲
روشن است كه چنين دركى از خداوند سبحان، نمىتواند با آيات و رواياتى كه معرفت خدا را فعل خداوند دانسته و هر نوع معرفتى را بدون تعريف او بىاعتبار شمرده و عقل را از رسيدن به او عاجز و ناتوان دانسته، تطبيق پيدا كند. راه درست و صحيح در اين زمينه، همان است كه در آيات قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم السلام بيان شده است. پس چارهاى نيست جز اينكه در معرفت خدا، همان راه صحيح و