ايشان در تفسير آيهى اوّل مىگويد:
«شهيد» در اينجا ممكن است به معناى شاهد و گواه باشد، يا حاضر و ناظر و يا به هر دو معنا.... مطابق اين تفسير، براى اثبات ذات پاك او، همينقدر كافى است كه حضور و شهود او در همهجا است. هر موجود ممكن را تماشا كنيم، در كنار او ذات واجبالوجود است و به هر جا مىنگريم، هستى مطلق نمايان و بر هر چه نظر مىافكنيم، سيماى او مىبينيم.....
بعد به روايت منسوب به اميرالمؤمنين عليه السلام «ما رأيتُ شيئا إلّا وَ رأيتُ اللّه قبله» ... استشهاد نموده است و در ادامه به حديث منصوربنحازم استشهاد كرده كه در آن تصريح شده است كه خداوند، برتر و بالاتر از آن است كه به وسيلهى مخلوقاتش شناخته شود؛ بلكه بندگان به وسيلهى خداوند شناخته مىشوند. ۱
سپس عدم تنافى بين برهان نظم و صديقين را حل نموده است، به اين بيان كه برهان نظم، در سطحى است و برهان صديقين در سطحى بالاتر و والاتر.
در مورد آيهى دوم مىنويسد:
مهمترين مصداق شهادت، آن است كه ذات او خود گواه ذات اوست و به مصداق «يا مَنْ دَلَّ عَلَى ذاتِهِ بِذاتِه» ، خود بهترين دليل براى وجود خويش مىباشد و اين همان چيزى است كه برهان صديقين ناظر به آن است.
در مورد آيهى سوم تصريح دارد كه:
آيه احاطهى وجودى خداوند را نيز شامل مىشود. آرى! او قبل از هر چيزى، احاطهى وجودى نسبت به همهى ممكنات و كاينات دارد.
بعد اين احاطه را به احاطهى قيوميّت معنا كرده است، يعنى او وجودى است مستقل و قائم بالذّات، كه باقى موجودات، همهى وابسته به او و قائم به اويند. سپس گفته است:
و همين معناست كه راه را به سوى برهان صدّيقين در مسألهى اثبات وجود خدا، از اين آيه مىگشايد.
در مورد آيهى چهارم مىگويد:
به هر حال، آيهى فوق در عين اينكه برخلاف پندار صوفيان، جدايى خدا را از
1.بنگريد: بخش اوّل اين مقاله در سفينه ۷/ ۳۸.