پاسخ داد: «ثواب، فضل و احسان است، همانگونه كه خود معرفت، فضل و احسان است.»
دلالت اين حديث بر مطلب، همچون حديث قبلى است.
2ـ 13. امام باقر عليه السلام مىفرمايد:
«لَيْسَ عَلَى النَّاسِ أَنْ يَعْلَمُوا حَتَّى يَكُونَ اللَّهُ هُوَ الْمُعَلِّمَ لَهُمْ. فَإِذَا أَعْلَمَهُمْ، فَعَلَيْهِمْ أَنْ يَعْلَمُوا.»
۱
«بر مردم نيست كه بدانند تا اينكه خداوند به آنان بياموزد. آنگاه كه خدا آنان را آموخت، بر آنان است كه ياد گيرند و بدانند.»
اين حديث شريف هم به روشنى معرفت را فعل خداوند شمرده و هر گونه تكليفى را نسبت به معرفت، از عهده خلق نفى كرده است.
2ـ 14. بزنطى مىگويد: به امام عليه السلام عرض كردم:
أَصْلَحَك اللَّهُ! إِنَّ قَوْماً مِنْ أَصْحَابِنَا يَزْعُمُونَ أَنَّ الْمَعْرِفَةَ مُكْتَسَبَةٌ وَ أَنَّهُمْ إِذَا نَظَرُوا مِنْهُ وَجْهَ النَّظَرِ أَدْرَكُوا. فَأَنْكَرَ عليه السلام ذَلِك.۲
خدا سلامت بداردت، گروهى از دوستان ما مىپندارند كه معرفت اكتسابى است و آنان اگر از طريق صحيح نظر كنند، درك مىكنند.
حضرت اين مطلب را انكار كرد.
3. نتيجه آيات و روايات يادشده
3 ـ1. اين گروه از آيات و روايات، مانند روايات «معرفة اللّه باللّه»، هر گونه معرفتى را نسبت به خداوند از سوى غير او، نفى مىكند.
3 ـ2. معرفت خدا فعل مستقيم خداوند سبحان است و بندگان براى رسيدن به آن هيچگونه اسباب و قوه ادراكى ندارند.
3 ـ3. هيچكس استطاعت و توان رسيدن به معرفت خدا را بدون معرفى از ناحيه خود او ندارد.
1.المحاسن ۱ / ۲۰۰؛ بحارالأنوار ۵ / ۲۲۲.
2.بحارالأنوار ۵ / ۱۹۹؛ قرب الاسناد/ ۱۵۶.