اين مدّعاى نويسنده نياز به تفصيل دارد. مفهوم خلافت بهخصوص در صدر اسلام، چه از نظر شيعه و چه از نظر اهل سنّت، به هيچ وجه به معناى حكومت ظاهرى و زمامدارى صرف نبوده است. اگرچه در قرون بعدى، به ويژه در زمان خلفاى بنىعبّاس، بين مقام خلافت و مقام افتاء و قضا، تفكيك قائل شدند، امّا پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله خليفه به معناى كسى بود كه در تمامى شئون، به جز دريافت وحى، جانشين رسول خدا بود. خليفه يعنى كسى كه علاوه بر زمامدارى، بايد مردم را در امور دين، بيان اعتقادات، تفسير قرآن و اقامه احكام و حدود اسلامى، رهبرى و راهنمايى مىكرد و مردم هم از وى اطاعت مىكردند. اين مطلب با توجّه به اختلافات اصحاب در زمان خلافت ابوبكر روشن مى گردد؛ چنانكه اختلافات آنها نه بر سر رياست، بلكه بر سر اجراى صحيح احكام بود. اين حقيقت در قضيّه مشهور جنگهاى ارتداد و قتل مالكبن نويره، در تواريخ نقل شده است. اگر اختلافات فقط بر سر حكومت بود، چرا مانع از جمعآورى قرآن توسّط امير مؤمنان عليه السلام شدند؟ يا در زمان خلافت عثمان ـ كه اختلافات بالا گرفت ـ مسائل مورد اختلاف صرفا مسائل مربوط به حكومت نبود، بلكه اعتراض افرادى مثل عبداللّهبن مسعود، عمّار ياسر و ابوذر بر سر جمعآورى قرآن، اجراى احكام و اعتقادات بود. يا مثلاً درباره خلافت معاويه، در تاريخ طبرى آمده است كه هنگامى كه وى در زمان حج به مدينه آمد، از مردم مىپرسيد كه پيامبر انگشتر را در كدام دست قرار مىداد؟ و هنگامى كه پاسخ مىشنيد، در دست راست، دستور مىداد از آن به بعد، مردم انگشتر را در دست چپ قرار دهند. همچنين وقتى شنيد كه پيامبر بسم اللّه را در نماز بلند مىخواند، دستور داد آن را در نماز آهسته بگويند. (رجوع كنيد به تفسير فخر رازى و بحث وى در باره بسم اللّه سوره فاتحه در نماز) اين شواهد تاريخى ـ كه نمونههاى متعدّدى براى آن مىتوان ذكر كرد ـ همگى نشاندهنده اين است كه به خصوص در قرن اوّل، مقام خلافت صرفاً يك مقام سياسى نبوده و اختلافات بر سر خلافت هم تنها براى